People Media Voice | Online News Journal

ကေလးများကို အနိုင်ကျင့်သည် ဆိုြခင်းမှာ
ကုလ သမဂ္ဂ နိုင်ငံ တကာ သေဘာတူ ညီချက်အရ အသက် (၁၈)နှစ် မြပည့်ေသး သူများ ကို အရွယ် မေရာက်ေသး သူများ (Minor) ဟု သတ်မှတ် သည်။ ြမန်မာ စကား ြဖင့်ဆိုလှျင် “ကေလး”ဟု 

 

 

ေယဘူယျ သံုးနှုန်းသည်။ ေမွးကင်းစ ကေလး၊ ကေလးငယ်၊ အပျုိ-လူပျုိ စဝင် သည့် အရွယ်၊ ဆယ်ေကျာ်သက်၊ လူငယ် ဟူ၍ ကေလးဘဝ၏ တိုးတက်ဖွံ့ြဖိုးလားပံု အဆင့်ဆင့်အရ အမည် သတ်မှတ် ချက် ရှိသည်။

အရွယ် မေရာက်ေသးေသာ ကေလးများအား အနိုင်ကျင့်ြခင်းမှာ ထို ကေလးအား ကိုယ်ထိလက်ေရာက် (သို့) စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ထိခိုက် နာကျင်မှုြဖစ်ေအာင်ြကမ်းတမ်းစွာ ဆက်ဆံြခင်း ြဖစ်သည်။ အရွယ် ေရာက်ြပီး သူက အနိုင်ကျင့်သည်ြဖစ်ေစ၊အရွယ်မေရာက်ေသးသူ အြခား ကေလး တဦး က အနိုင်ကျင့် သည်ြဖစ်ေစ အြကံုးဝင်သည်။

သို့ေသာ် အေမရိကန်နိုင်ငံတွင် ကေလးချင်းြဖစ်လှျင် အနိုင်ကျင့်သည်ဟုသတ်မှတ်ထားြခင်း မရှိပါ။ မိဘ အပါအဝင် အြခား အရွယ်ေရာက် ြပီးသူတို့က အရွယ်မေရာက် ေသးသူကေလးကို အနိုင်ကျင့် မှ သာ အြကံုးဝင်ြပီး တိုင်တန်းနိုင်ခွင့် ရှိသည်။

ကေလးအများစုမှာ သူတို့ေနထိုင်ရာအိမ်၌ အနိုင်ကျင့်ခံရတတ်သည်။ သို့ေသာ် ကေလးများ သွားလာ တတ်သည့် ကေလးထိန်းဌာန၊ စာသင်ေကျာင်း၊ ကေလးကစားကွင်း၊ ဘုန်းြကီးေကျာင်း ၊ဘုရား ရှိခိုး ေကျာင်း အစရှိသည်တို့အြပင် ဆိတ်ကွယ်ရာ အရပ်တို့တွင်လည်း ကေလး အနိုင်ကျင့်မှု ြပဿနာ များ ရှိသည်။

ကေလး ြပန်ေပးဆွဲြခင်း သည် ရာဇဝတ်မှုမှန်း လူတိုင်းသိြကသည်။ ကျူးလွန်သူသည်ထိုရာဇဝတ်မှု အြပင် ကေလး အနိုင်ကျင့်မှုကိုပါ တချိန်တည်း ကျူးလွန်မိလျက်သားြဖစ်ေနသည်။ ကေလးများ အေပါ် အနိုင်ကျင့်တတ်သည့် ပံုစံများအနက် ရံဖန်ရံခါတွင်စိတ်ရူးေဖာက်ေနသူတဦးက ကေလးများ အား ေသနတ်ြဖင့် ပစ်ခတ်သွားြခင်းမျုိး၊ ဓါးြဖင့် ဝင်ရမ်းသွားြခင်းမျုိး လည်း ပါဝင် သည်။

ယူနီဆက်မှတ်တမ်းတခု၌ ချမ်းသာေသာနိုင်ငံများအနက် အေမရိကန်နှင့် ြဗိတိန်တို့မှာ ကေလးများအား ကာကွယ်ေစာင့်ေရှာက်ေပးမှု အနည်းဆံုးြဖစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကေလးများ အားလစ်လျူရှုြခင်း၊ အနိုင် ကျင့်ြခင်း ြပဿနာတို့မှာ မိစုံဘစံုေနရေသာ မိသားစုထက်မိဘချင်း ကွဲေနရေသာ မိသားစုတို့တွင် ပိုမို အြဖစ်များ သည်ဟု ဆက်လက် ေဖာ် ြပထား သည်။

ကေလးများကို ရက်စက်ြကမ်းတမ်းစွာ မဆက်ဆံနိုင်ေစရန် အစိုးရများစွာတို့က သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ အလိုက် ဥပေဒများြပဌာန်း၍ ကာကွယ်ေစာင့်ေရှာက်ထားြကသည်။ အရွယ် မေရာက်ေသး သည့် ကေလးက ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်မိလှျင် အရွယ်ေရာက်ြပီးသူ များကဲ့သို့ တရားစွဲဆိုြခင်း မြပုနိုင် သည့် ဥပေဒများ လည်း ြပဌာန်း ထားြကသည်။

ကေလးအနိုင်ကျင့်မှု အမျုိးမျုိး

ကမာ္ဘတလွှားတွင် ကေလး အနိုင်ကျင့်မှုများ၊ လစ်လျူရှုပံုများမှာ အမျုိးမျုိးအဖံုဖံုရှိေနြကသည်။ အနိုင် ကျင့်သူ တို့၏ စိတ်ေန သေဘာထား၊ စိတ်ကူးဉာဏ်၊ စီးပွားေရးနှင့်နိုင်ငံေရး ေနာက်ခံ အေန အထား၊ အနိုင်ကျင့်ရန် လွယ်ကူေသာ ပတ်ဝန်းကျင် အေြခအေန အစရှိ သည်တို့ အေပါ် မူတည် သည်။

ထို့ြပင် နိုင်ငံနှင့် အရပ်ေဒသများတွင် ြဖစ်ထွန်းလျက်ရှိေသာ ယဉ်ေကျးမှုနှင့်ဓေလ့ထံုးစံအေပါ် မူ တည်၍ ကေလး အနိုင်ကျင့်မှုများ ြဖစ်ပျက်ေနလျက်ရှိသည်။ အချုိ့မှာဓေလ့ထံုးတမ်းစဉ်လာအရ ြဖစ်ေနြက ေသာ်လည်း အနိုင်ကျင့်သူ တို့ ကိုယ်တိုင်ကပင်ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုမှန်း မသိဘဲ ြဖစ်ေန တတ် သည်။ အတိအကျ အမျုိးအစား ခွဲလိုက်လှျင် ေအာက်ပါအတိုင်း ြဖစ်နိုင်စရာရှိသည်။ ထပ်မံ လိုအပ် ေန သည်များ လည်း ရှိနိုင်သည်။

အေမရိကန်နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့မှ ကေလး အနိုင်ကျင့်မှုြပဿနာများ

အေမရိကန် ကျန်းမာေရးဝန်ြကီးဌာန လက်ေအာက်ရှိ ကေလးနှင့် မိသားစုေရးရာဌာနမှ ၂ဝဝ၄ခုနှစ် ထုတ်ြပန်ချက် တွင် အေမရိကန် တနိုင်ငံလံုး၌ ကေလးများကို အနိုင်ကျင့်မှု၊ လစ်လျူရှုမှု ေပါင်း(၈၇၂ဝဝဝ) ေတွ့ရှိရြပီး ထိုအထဲမှ ကေလး (၁၄၉ဝ)ဦး ေသဆံုးခဲ့ရ သည်ဟု ဆိုသည်။

ဂျပန်နိုင်ငံတွင်လည်း ပုဂ္ဂလိက အဖွဲ့အစည်းများက အလားတူ စစ်တမ်းေကာက်ယူရာ ၂ဝဝ၅ခုနှစ်က ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုေပါင်း (၃၄၄၇၂)မှုကို တိုင်တန်းထားခဲ့ြကသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုပမာဏမှာ ၁၉၉ဝ ခုနှစ်က ဂျပန်နိုင်ငံ ကျန်းမာေရးနှင့် လူမှုဝန်ထမ်းဝန်ြကီးဌာနတို့မှ ေကာက်ယူေသာ စစ်တမ်းထက် အဆ (၃ဝ) ပိုမိုေနသည်။ ဝန်ြကီးဌာနထုတ်ြပန်ချက်တွင် ၂ဝဝဝ ခုနှစ်မှ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်အတွင်း အနိုင် ကျင့်ခံရမှုေြကာင့် ကေလး(၂ဝ၂)ဦး ေသဆံုးသည်ဟု ေဖာ်ြပ ထား သည်။

ထိုပမာဏမှာ အေမရိကန်နှင့် နိှုင်းယှဉ်လှျင် အဆများစွာ ကွာြခားေနဆဲ ြဖစ်သည်။သို့ေသာ် ဂျပန်နိုင်ငံ တွင်း၌ ကေလး အနိုင်ကျင့်မှုများ အဆေပါင်းများစွာ တိုးပွားလာေနသည်မှာ မြငင်းနိုင် ေအာင် ရှိေနြပီ ြဖစ်သည်။ ဤသည်မှာ ေခတ်သစ် ဂျပန်လူမျုိးတို့၏ ဓေလ့စရိုက်များ ေြပာင်းလဲြခင်း နှင့် ယဉ်ေကျးမှု ဆုတ်ယုတ်ြခင်း ကိုအထင်အရှား ေဖာ်ြပေနေတာ့သည်။

ကေလးြပဿနာ များကို ဦးေဆာင်ေလ့လာေနသူ စိတ်ပညာရှင် ေဒါက်တာ ဂျူနိချိ ရှုိဂျိကမျက်ေမှာက် ေခတ် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အလျင်ြမန်ဆံုး တိုးပွားလာေနသည့် ကိစ္စများ၌ ကေလး အနိုင် ကျင့်မှု က သိသိ သာသာ ပါဝင်လာေနြပီ ြဖစ်ေြကာင်း ထုတ်ေဖာ်ေြပာဆိုလိုက်သည်။ ထို့ြပင် ဂျပန် စိတ် ပညာရှင် ဝန်ထမ်း များအတွက် အေလးအနက် ရင်ဆိုင်ေနရသည့် နံပတ် တစ်ြပဿနာ တခုလည်း ြဖစ်ေန သည်ဟု ဆိုသည်။ ဂျပန်အစိုးရအေနြဖင့် ကေလးများ ဆိုင်ရာေပါ်လစီပိုင်းတွင် တိုးတက် လာေအာင် လုပ်ေန ေသာ်လည်း ေနှးေကွး လွန်းေနဆဲ ြဖစ်သည်ဟု ြပစ်တင် ေဝဖန်သွား သည်။

ဂျပန်နိုင်ငံဖွဲ့စည်းပံု အေြခခံဥပေဒ ပုဒ်မ(၅)တွင် ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုကိုတားဆီးေရး၊ ပုဒ်မ (၂၅)တွင် ကေလးများ ဖွံ့ြဖိုးတိုးတက်ေအာင်ြပုစုပျုိးးေထာင်ေပးေရးကို ြပဌာန်းထားသည်။ ကေလး အနိုင်ကျင့်မှု များ၏ ထက်ဝက်ခန့်မှာရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်နာကျင် ေသဆံုးေစမှုများ ြဖစ်သည်။ သံုးပံုတပံုမှာ ကေလးများ အား လစ်လျူရှု ထားမှုများ ြဖစ်သည်။

ဥပမာ- မိဘ တဦးဦး (သို့) နှစ်ဦးစလံုးက ကေလးကို ကားထဲတွင် ေသာ့ခတ် ထားခဲ့ြပီး ေဈးဝယ် ထွက် ေနတတ်ြကသည်။ သို့မဟုတ်လည်း Game ဆိုင်များသို့ ဝင်ေရာက် ကစားေန တတ်ြကသည့် လစ်လျူရှှု ပံုမျုိး ြဖစ်သည်။အချုိ့အေြခအေနများတွင် အချိန်ြကာြကာ အလံုပိတ် ထား ေသာ ကားထဲမှ ကေလးမှာ အသက်ရှူ မွန်း ြကပ်ြပီး ေသဆံုး ရေလ့ရှိသည်။

ကေလး အနိုင်ကျင့်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ကမာ္ဘ့စီးပွားေရး အြကီးမားဆံုး ဒီမိုကေရစီနိုင်ငံ တို့မှ လူသိ ရှင်ြကား ထုတ်ြပန်ေသာ ြဖစ်ရပ်မှန်များ ကိုြမန်မာနိုင်ငံ နှင့် နိှုင်းယှဉ်ြကည့် နိုင်သည်။

လက်ရှိ ြမန်မာ အာဏာပိုင်တို့က သူတို့စိတ်ြကိုက်ေရးဆွဲ အတည်ြပုထားေသာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပံု အေြခခံ ဥပေဒတွင် ကေလးများ ဆိုင်ရာ ပုဒ်မများ ပါဝင်သည်။ (ပုဒ်မ၃၅၈) နိုင်ငံေတာ်သည် ေကျးကွျန်ြပုမှုနှင့် လူကုန်ကူးမှု ကို တားြမစ်သည်။ (ပုဒ်မ ၃၆၆-ခ ) ဥပေဒြဖင့် ြပဌာန်းသည့် မသင်မေနရ အေြခခံပညာကို သင်ြကားရမည်။ (ပုဒ်မ ၃၅၁)မိခင်၊ ကေလးများနှင့် ကိုယ်ဝန်ေဆာင် အမျုိးသမီးများသည် ဥပေဒအရ သတ်မှတ်ထားေသာသက်ဆိုင်ရာ အခွင့်အေရး များ ကို အညီအမှျ ခံစားခွင့် ရှိေစရမည်။ သို့ေသာ် ဂျပန်နိုင်ငံ ကဲ့သို့ တားဆီးေရးနှင့် ြပုစု ပျုိးေထာင်ေရး များ ထည့်သွင်း မထား သည်ကုိ နိှုင်းယှဉ် ေတွ့ရှိရသည်။

ကေလးများအား နိုင်ငံအစိုးရကလည်း အနိုင်ကျင့်တတ်သည်

ကေလးများကို အနိုင်ကျင့်သည်ဟု ြကားသိရလှျင် အနိုင်ကျင့်သူမှာ ပို၍အင်အားြကီးသူ တဦးဦးက အနိုင်ကျင့်သွား သည်ဟုသာ အြမဲလိုလို ေတွးထင်တတ်ြကသည်။လူအများက သိေနသည်မှာ လူြကီး၊ မိဘ၊ အုပ်ထိန်းသူနှင့် ဆရာ-ဆရာမတို့က ကေလးကို အနိုင်ကျင့်သည်။ ကေလး အချင်းချင်း အနိုင်ကျင့် သည်။ ဤမှျေလာက်သာ သိရှိ သေဘာေပါက်ေနြကသည်။ ထို့ထက်ပို၍ ေလးေလး နက်နက် မစဉ်းစားမိ နိုင်ပဲ ရှိေနေတာ့ သည်။

အနိုင်ကျင့်သူတို့မှာ တဦးချင်းကြဖစ်ေစ၊ အဖွဲ့လိုက်ြဖစ်ေစ အနိုင်ကျင့်ဗိုလ်ကျြခင်းမျုိး ရှိသကဲ့သို့ နိုင်ငံ အစိုးရကိုယ်တိုင်က ကျူးလွန်ေနေသာကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများလည်း ရှိသည်။ အစိုးရ ကျင့်သံုးသည့် နိုင်ငံေရး စနစ် ေပါ်လည်း မူတည်သည်။

နိုင်ငံတိုင်း နီးပါးေလာက်မှာပင် မသမာသူတို့က သမ္မာအာဇီဝ မဟုတ်ေသာ စီးပွားေရး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် အစဉ်အြမဲ အခွင့်အလမ်း ရှာေဖွတတ်ြမဲြဖစ် သည်။သူတို့သည် ကေလးများ၏ အားနည်းေသာ သဘာဝများကို အခွင့်ေကာင်း ယူကာ စီးပွားရှာ တတ်ြကသည်။ ကေလးများ အား စီးပွားေရး ပံုစံတခု ြဖင့် ခိုင်းေစ ြခင်းကို ဆိုလိုသည်။

အချုိ့အစိုးရများ မှာ သူတို့ ပင်ကိုယ်ကပင် ကေလးများနှင့် ပတ်သက်ေသာ အသိပညာ၊အေြမာ်အြမင်၊ လံု့လ စိုက်ထုတ်မှုနှင့် ဘဏ္ဍေရး အပိုင်းတို့တွင် အားနည်းတတ်ြက သည်။ ထိုအခါကေလးများ၏ အခွင့် အေရးများကို လစ်လျူရှု သလို ြဖစ်လာရာမှ အြပည့်အဝ ကာကွယ် ေပးရန်၊ ြမှင့်တင်ေပး ရန် အထိ ပျက် ကွက်လာ ေတာ့သည်။

အစိုးရ ကိုယ်တိုင်က ကေလးများနှင့် ပတ်သက်ေသာ မူဝါဒများတွင် အားနည်း ေနလှျင်မသမာသူတို့က ယင်းကို အခွင့်ေကာင်းယူ၍ ကေလးများကို အသုံးချကာ စီးပွားရှာ ေလ့ရှိြကသည်။ လူကုန်ကူးြခင်း၊ ြပည့်တန်ဆာခန်းဖွင့်ြခင်းတို့မှာအစိုးရ၏မူဝါဒများ အားနည်းြခင်း ကို ေဖာ်ြပ သည့် ြပယုဂ်များ ြဖစ်သည်။

တဖန် အစိုးရ၏ မူဝါဒများ က အားေကာင်းေနသည့်တိုင် မသမာသည့် စီးပွားေရးလုပ်ငန်းရှင်တို့က လာဘ်ေပး၍ ဖျက်ဆီး တတ်ြမဲ ြဖစ်သည်။ လာဘ်စားမိ ေသာ အစိုးရလက်ေအာက်မှအနီးကပ် တာဝန် ရှိသူတို့က ကေလးများ အား အနိုင်ကျင့်ေန သည်ကို မသိချင်ေယာင် ေဆာင်ြပီး လစ်လျူရှုလာေတာ့ သည်။ အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ ြခစား အကျင့်ပျက်မှုေြကာင့် ထိုစီးပွားေရးများ ကိုထိေရာက်ေအာင် အေရး မယူနိုင်သြဖင့် ကေလး အနိုင်ကျင့်ခံရမှု ြပဿနာများ ကို ပေပျာက်ေအာင် မလုပ်ေဆာင ်နိုင်ေသးပဲ ြဖစ်ေန ရေတာ့ သည်။

ေနာက်တမျုိးမှာ အစိုးရ ကိုယ်တိုင်က စနစ်တကျ ကျူးလွန်ြခင်းမျုိး ြဖစ်သည်။ထိုအစိုးရတို့သည် သူတို့ ထုတ်ြပန်ထား ေသာ ဥပေဒများကို ဟန်ြပသာသာ သေဘာထားလျက် အသင်းအပင်းများကို ဖွဲ့စည်းကာ ကေလးများအား အဓမ္မ အနိုင်ကျင့် တတ်သည်။

ြပည်တွင်းြငိမ်းချမ်းမှု မရှိေသာနိုင်ငံတို့တွင် အစိုးရမဟုတ်သည့်တိုင် အြခား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များက ကေလးများအား စစ်မှု ထမ်းေဆာင် ေစြခင်းြဖင့် အနိုင်ကျင့် တတ်ြကသည်။

စစ်မက်ြဖစ်ပွားေနေသာ အေြခအေနများ၌မူကား ကေလးများအား အနိုင်ကျင့်ြခင်းကိုအစိုးရ အတိုင်း အတာ အေနြဖင့် မည်သုိ့မှျ တားဆီး ကာကွယ် မေပးနိုင်ဘဲ ရှိေန တတ်သည်။

အချုိ့နိုင်ငံများတွင် စစ်တပ်မှ ကေလးများအား အနိုင်ကျင့်မှုများ ဆိုးဆိုးဝါးဝါးရှိေနတတ်သည်။ စစ်သည် တို့မှာ တာဝန်ကျချိန်တွင် စစ်ဝတ်စံုဝတ်၍လူေသေစေသာလက်နက်များကို ကိုင်ေဆာင်ထား သူများြဖစ်သည်။ သို့ေသာ်လည်း ထိုသို့ေသာစစ်ဝတ်စံု၊ ထိုသုိ့ေသာ လူသတ် လက်နက် အားကိုးြဖင့် မသမာေသာ စစ်သည်တို့က အရပ်သားြပည်သူတို့အေပါ် အနိုင်ကျင့် နှိပ်စက် တတ်ြကသည်။ အနိုင် ကျင့့်ခံရသူများတွင်ကေလးများလည်း ပါဝင်သည်။ လက်နက်ကိုင် စစ်သည် တို့အား အရပ်သားြပည်သူ များနှင့် ေဒွးေရာယှက်တင် နီးကပ်စွာ ထိေတွ့ေနေအာင် ညံ့ဖျင်းစွာ စီမံေသာ အစိုးရ ၏ လုပ်ရပ် ေြကာင့် ြဖစ်သည်။

ေအာက်ပါတို့သည် ေယဘူယျ အားြဖင့် အစိုးရတရပ်မှ ကေလးများအား အနိုင်ကျင့်ပံုများ ြဖစ်သည်။

ဥပမာ-

အနိုင်ကျင့်ခံရေသာကေလး၌ ေနာက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျုိးများ ြဖစ်လာရြခင်း

အနိုင်ကျင့်ခံရေသာ ကေလးတိုင်း စိတ်ပိုင်းနှင့် ရုပ်ပိုင်း နှစ်ခုစလံုးြဖစ်ေစ၊တခုခုတွင်ြဖစ်ေစ တိုးတက် ဖွံ့ြဖိုးမှု အနည်းနှင့်အများ ထိခိုက်ရသည်။ ထိခိုက်သည်ဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်မှာ ေနှာင့်ေနှးသွားသည် (သို့) လံုးဝ ရပ်တန့်သွားြခင်း ြဖစ်သည်။အဆိုပါကေလး အေတာ်များများမှာ နှစ်ေပါင်းများစွာ ြကာြမင့် ေနသည့်တိုင်ေအာင်ေနာက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျုိးများ၏ဒဏ်ကို ြပင်းြပင်းထန်ထန်ြဖစ်ေစ၊ အနည်းအကျဉ်း ြဖစ်ေစ ခံစားရသည်။ ဆက်တိုက် တေလှျာက်လံုး (သို့) ရံဖန်ရံခါ ခံစားရ သည်လည်း ရှိသည်။

အချုိ့ကေလးတို့မှာ ေမွးကင်းစ ကေလးဘဝမှာပင် အနိုင်ကျင့်ခံရသည်။ ထိုကေလးများအနက်၅၂ % မှာ ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ် (Attachment Disorder)ကို ခံစားရသည်ဟု အေမရိကန် နိုင်ငံလံုး ဆိုင််ရာေမွးစားကေလးများအသင်း (The U.S.National Adoption Center)ကေလ့လာေဖာ်ထုတ်လိုက် သည်။ သို့ေသာ် ေမွးကင်းစကေလးများ အနိုင်ကျင့်ခံရမှု နှင့် ရက်စက်ြကမ်းတမ်းစွာ ဆက်ဆံခံရ မှုတို့ကို ေလ့လာေနသည့် Dante Cicchetti ဆုိသူကမူ ေနာက် ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ် ခံစားရသူ ၈ဝ% ထိပင်ရှိ သည်ဟု ဆိုသည်။

အနိုင်ကျင့်ခံရေသာ ကေလးများတွင် ေတွ့ရတတ်ေသာ ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ်၏ လက္ခဏာများကို အြကမ်းအားြဖင့် ေဖာ်ြပပါမည်။ ယင်းတို့ကို ေပျာ့ညံ့မှု၊ တင်းမာမှု၊ဇေဝဇဝါြဖစ်မှု၊ လိုချင် တပ်မက်မှု ဟူ၍ အပိုင်း (၄)ပိုင်း ခွဲထားနိုင်သည်။

ေပျာ့ညံ့မှုအပိုင်း

တင်းမာမှုအပိုင်း

ဇေဝဇဝါြဖစ်မှုအပိုင်း

လိုချင်တပ်မက်မှုအပိုင်း

ယခုေဖာ်ြပသည့်လက္ခဏာများကို C-PTSD(Complex post-traumatic stress disorder) ဟု ေခါ်သည်။ ထိတ်လန့်ေချာက်ြခားစရာအနိုင်ကျင့်ခံရမှုများကို ကေလးများက ြကံုေတွ့ရြပီးေနာက်ပိုင်း ခံစား ရသည့်အတိုင်းတုန့်ြပန်ေသာ စိတ်မူမမှန်မှုများ ြဖစ်သည်။

တရားခံဘယ်သူလဲ

ပံုမှန်ကေလးများကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ထိုိသုိ့ေသာ ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ်၏အြပုအမူများ ရှိလာရြခင်း မှာ ထိုကေလး၏ ေမွးရာပါ ဗီဇနှင့် မဆိုင်ပါ။ ထိုကေလးထက်အသိတရားပိုြမင့်၍ လုပ်နိုင်ကိုင်နိုင်စွမ်း ရှိသူတို့က အနိုင်ကျင့်ေသာေြကာင့်မလိုလားအပ်ပဲ ြဖစ်လာရေသာ ေနာက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျုိး ြဖစ်သည်။

အချုိ့ေသာ ြမန်မာမိဘများက ကေလးများအား ဆက်ဆံပံုကို နမူနာြပလိုသည်။ တတွတ်တွတ် ပူဆာ ေနေသာ ကေလးကို မိဘြဖစ်သူက စိတ်မရှည်ေတာ့သြဖင့် ရိုက်လားပုတ်လား လုပ်ေတာ့ သည်။အရိုက်ခံရေသာ ကေလးမှာ နာကျင်ေြကာက်လန့်သွားေသာေြကာင့် ဆက်လက် မပူဆာ ေတာ့ပဲ ြငိမ်သွားေတာ့သည်။ ထိုအခါ မိဘြဖစ်သူ၌ တခဏတာအားြဖင့် နားေအး သွားသလို ရှိသည်။

သို့ေသာ် သူတို့ မသိလိုက်ေသာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအချက်မှာ သူတို့ကေလးး၌ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန် စိတ် စွဲကပ်သွားြခင်း ြဖစ်သည်။ ထိုစိတ်ေြကာင့်ပင် ကေလးမှာပို၍ ပူဆာလာနိုင်သည်။ ထိုအခါ မိဘက ရိုက်သည်။ အြကိမ်ေပါင်းများစွာ အရိုက်ခံရေလေလ၊ရိုက်ချက်ြပင်းေလေလ၊ အရိုက်ခံရသူ ကေလး ထံတွင် ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ် ပို၍ ြကီးထွား လာေလ ြဖစ်ေတာ့ သည်။

ကေလးက ပူဆာသည် ဆိုြခင်းမှာ ထိုကေလးသည် သူလိုချင်ေသာ ဆန္ဒတခုအတိုင်း ကိုယ်တိုင်ရယူ နိုင်စွမ်း မရှိေသာေြကာင့်သာ အားကိုးနိုင်စရာရှိသူထံ ေတာင်းဆိုြခင်း ြဖစ်သည်။ဤအချက်ကို ရိုက်နှက်ဆံုးမတတ်ေသာ လူြကီးသူမ ဆိုသူတို့က သေဘာမေပါက်။ သူတို့၏ ပံုမှန်ကေလးထိန်းနည်း ြဖစ်ေသာ ရိုက်ပုတ်ြခင်းမှလွဲ၍ အြခားဘာကိုမှ ေြပာင်းလဲြပင်ဆင်ရန် အသိတရား မရှိ။ “ကေလးပဲ၊ ဘာ သိတာ မှတ်လို့”ဟု ခပ်ေပါ့ေပါ့ပင် သေဘာထား တတ်ြကသည်။

မည်သူမှျ အရိုက်မခံချင်ြကပါ။ ကေလးလည်း အရိုက်ခံရမည်ကို မလိုလားပါ။အရိုက်ခံရမည်ကို ေြကာက်သြဖင့် အရိုက်မခံရဘဲ လိုချင်သည့်အရာကို ရယူနိုင်ရန် ကေလးကသူနားလည်သလို ြကံဆ ေတာ့သည်။ ထွက်ေပါက်အမျုိးမျုိးကို သူနားလည်သလိုြကိုးစားရှာေဖွတတ်သည်။ ဤတွင် ကေလး၌ ေြကာင်းကျုိးဆီေလျာ်စွာ မစဉ်းစား တတ်ြခင်း၊အမှားအမှန် ခွဲြခားသိြမင်စိတ် နည်းပါးြခင်း စသည့် ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ်များ စတင်ြဖစ်ေပါ်လာသည်။စာသင်ရမည့် အရွယ်သို့ ေရာက်ေသာအခါ စာသင်ေနှာင့်ေနှးြခင်းမှာ သိသာေသာ လက္ခဏာတရပ်ြဖစ်လာသည်။ မိဘတို့၏ ဆင်ြခင်တံုတရား နည်းပါးမှု၊ ဗဟုသုတ အားနည်းမှုေြကာင့် သူတို့၏ရင်ေသွးငယ်မှာ ပန်းေကာင်းတပွင့် ြဖစ်လာရန် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသွားရသည်။မိဘ တို့သာမက အကို-အမ၊ အုပ်ထိန်းသူ နှင့် ဆရာ-ဆရာမ တို့က လည်း အလားတူပင် လုပ်တတ်ြက သည်။

ရိုက်နှက်ဆံုးမြခင်း၊ အများေရှ့တွင် တဦးတည်း အြပစ်ေပးခံရြခင်း ကဲ့သို့ေသာနည်းလမ်းများြဖင့် အြကမ်းပတမ်း နှိမ့်ချ ဆက်ဆံခံရေသာအခါ၊ အနိုင်ကျင့်ခံရေသာအခါ၊ြပုစုေစာင့်ေရှာက်မှု ကင်းမဲ့ေသာ အခါ၊ လစ်လျူရှုခံရေသာအခါ ကေလးများတွင် အမှန်ပင်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခွျတ်ယွင်းမှုများ ရှိသည်။ အသက် (၅)နှစ် မတိုင်မီကပင်ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ်ြဖင့် ြပုမူေနတတ်သည်။ တခါတရံ အလွန် ေချာက်ြခား သွားခဲ့ရေသာ အနိုင်ကျင့်ခံရမှုကို မေမ့ မေပျာက် နိုင်ပဲ အြမဲလိုလို တထိတ်ထိတ် တလန့်လန့် ြဖစ်ေနတတ်သည်။ Trauma ြဖစ်သည် ဟု ေခါ်သည်။

မဆင်မြခင် ရိုက်နှက်ဆံုးမ အြပစ်ေပးသူတို့သာ တရားခံ ြဖစ်သည် မဟုတ်ေသး။ကေလးများအေပါ် အနိုင်ရလိုမှု၊ ကျီဆယ်ေနာက်ေြပာင်လိုမှု၊ ေပျာ်ရွှင်မှုသက်သက် အတွက် ညှင်းပမ်း နှိပ်စက် သူများ၊ အဓမ္မ လိင်ဆက်ဆံ သူများ သည်လည်း တရားခံ များ ြဖစ်ြကသည်။

တခါတရံတွင် အဆိုပါ ြကမ်းတမ်းေသာ ြဖစ်ရပ်များတွင် ကေလးငယ်က တိုက်ရိုက်ပါဝင်ြခင်း မရှိေသာ် လည်း ြမင်ေတွ့ရရံုနှင့် စိတ်ဓါတ်ေချာက်ြခားကာေသွးပျက်သွားသည်မျုိးလည်း ရှိသည်။ ကေလးအား သွယ်ဝိုက်၍ အနိုင်ကျင့်သည့် အမျုိးအစားြဖစ်သည်။

အိ်မ်တွင်းေရး၊ ဘာသာေရး၊ ယဉ်ေကျးမှု၊ လူေနမှု အဆင့်အတန်း အစရှိသည့် (Domestic Violence) နှင့် ပတ်သက်၍ ေပါ်ေပါက်လာေသာြပဿနာများတွင် ကေလးတို့မှာ တိုက်ရိုက် (သို့) သွယ်ဝိုက်၍ အနိုင် ကျင့်ခံရသည်။

မိဘြဖစ်သူတို့ စကားများ ရန်ြဖစ်ြခင်း၊ အိမ်ေထာင်ကွဲြခင်း၊ စီးပွားေရးအဆင်မေြပြခင်း အစရှိေသာ အိမ်တွင်းေရး ြပဿနာတို့မှတဆင့် အြပင်းအထန်ေပါက်ကွဲထွက်လာသည့် ြဖစ်ရပ်မျုိးတွင် ကေလးတို့ မှာ အေချာင်သက်သက် ဓါးစာခံြဖစ်ရသည်။အေြကာင်းမဲ့ အရိုက်ခံရသည်။ အြပစ်ေပးခံရသည်။ အဆူ ခံရသည်။ အနည်းဆံုး စိတ်မချမ်းမသာြဖစ်ရသည်။ ထိုအခါ ကေလးသည် သူ့သဘာဝအတိုင်း မေနနိုင် ေတာ့ဘဲ လူြကီးများကဲ့ ေလာကဓံ အထုအေထာင်းကိုခံစားေနရေတာ့သည်။

ဘာသာေရးတွင်လည်း လူြကီးြဖစ်ေနသူတို့က ကေလးတို့အား အတင်းအြကပ် ကိုးကွယ်ကိုင်းရှိုင်းခိုင်း တတ်ြကသည်။ ယဉ်ေကျးမှု ရှုေထာင့်မှေန၍ လူြကီးများက သူတို့ြဖစ်ေစချင်သလို ကေလးများအား ပံုသွင်းြကသည်။ လူေနမှု အဆင့်အတန်းအရ ခွဲဲြခားနှိမ့်ချေခါ်ေဝါ်ဆက်ဆံ၍လည်း ကေလးများအား အနိုင်ကျင့်တတ်ြကသည်။

ကေလးများကို အနိုင်ကျင့်ေသာ အေြကာင်းရင်းများ

ပထမအချက်မှာ ကေလး၏ အားနည်းချက်ကို အခွင့်ေကာင်းယူကာ အနိုင်ကျင့်ြကြခင်းြဖစ်သည်။ ယင်းကို အမျုိးအစားများ ထပ်မံခွဲြခား၍ ရသည်။

ဒုတိယအချက်မှာ ေပျာ်ေစြပက်ေစလိုေသာ ရည်ရွယ်ချက်ြဖင့် အနိုင်ကျင့်တတ်ြကြခင်းြဖစ်သည်။ မိတ်ေဆွ အေပါင်းအသင်း၊ သူငယ်ချင်း အချင်းချင်း စြကေြပာင်ြကသည့် သေဘာမျုိးြဖစ်သည်။ ငယ်ကျုိးငယ်နာ ေဖာ်ထုတ်သည်များလည်း ပါဝင်သည်။ ဥပမာ- လူြကီးများကေပျာ်ရွှင်လိုမှု သက်သက်ြဖင့် ကေလးသူငယ်များကို ေြမှာက်ပင့်ချီမရင်း အခန့်မသင့်၍မိေအာင်ြပန်မဖမ်းနိုင်သြဖင့် ကေလးများ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရတတ်ြကသည်။ ကေလးအချုိ့မှာတသက်လံုး လူစဉ်မမီြဖစ်ေအာင် ကျုိးပဲ့ ထိခိုက်ေသာ ဒဏ်ရာများ ရရှိသည်။အချုိ့ကေလးများမှာ အသက်ေသဆံုးရသည်။

တတိယအချက်မှာ မိမိကိုယ်ကျုိး ရလိုမှုအတွက် တမင်ရည်ရွယ်ကာ အနိုင်ကျင့်ြခင်းြဖစ်သည်။ အဆိုပါ ကိုယ်ကျုိးအမျုိးအစားများကို ေအာက်ပါအတိုင်း ခွဲထုတ်နိုင်သည်။

စတုတ္ထအချက်မှာ အိမ်တွင်းြပဿနာ (Domestic Violence) များေြကာင့်ြဖစ်သည်။ အိမ်တွင်းြပဿနာ အမျုိးအစားများကို

မိဘနှင့် မိသားစုဝင်များက ဖန်တီးေသာ ြပဿနာများမှာ အေတာ်များများ ရှိသည်။လူ့ေလာကတွင် ြပဿနာေပါင်း များစွာရှိသည်။ အိမ်ေထာင်ေရး၊ စီးပွားေရး၊ စားဝတ်ေနေရး၊ပညာေရး၊ လူမှုေရး အစ ရှိသည့် အရင်းခံ အေြကာင်းများမှတဆင့် ြဖစ်ေပါ်လာြခင်း ြဖစ်သည်။ထိုြပဿနာများအေပါ် အဆင် ေြပေြပ ေနထိုင်နိုင်ြကေသာ မိသားစုများမှာ အေတာ်အတန်ပင်ရှားပါးေပလိမ့်မည်။ အချုိ့မှာ ြပဿနာ များ ရှိလာလှျင် ေြပလည်ေအာင်ေြဖရှင်းနိုင်စွမ်း ရှိြကသည်။

အချုိ့က ြဖစ်သည့်နည်းြဖင့် ြပဿနာကိုေြဖရှင်းြကသည်။ အချုိ့က မေြဖရှင်းနိုင်။ထိုအခါ ေြဖရှင်းသည့် နည်းလမ်း မမှန်၍၎င်း၊ လံုးဝ မေြဖရှင်းနိုင်သည့်အတွက်၎င်းအချုိ့ကေလးများမှာ ဓါးစာခံ ြဖစ်ရသည်။

နမူနာအားြဖင့် မိဘက ဆင်းရဲလှျင်၊ ေနမေကာင်းြဖစ်လှျင်၊ ဒုက္ခိတြဖစ်လှျင်၊ဆယ်ေကျာ်သက် ြဖစ်ေန၍ သားသမီးကို မြပုစုတတ်လှျင်၊ မိဘနှစ်ပါး ကွဲေနလှျင်၊ကေလးများေရှ့တွင် မိဘတို့က ရန်ြဖစ်-ရိုက်ပုတ်ေနြကလှျင်၊ မိဘကမိမိတို့သားသမီးများကို အြခားကေလးများကဲ့သို့ တန်းတူ မထားနိုင်လှျင်၊ေကျာင်းမထားေပးနိုင်လှျင် စေသာ မိသားစု ြပဿနာ အမျုိးေပါင်း စံုလင်စွာ ရှိနိုင်သည်။အချုိ့ေသာ အေြခအေနများတွင် နုနယ်ငယ်ရွယ်ေသာ ကေလးများမှာ အေတာ်ပင် ထိခိုက်ေအာင်ခံစားြကရသည်။

ရက်စက်ြကမ်းတမ်းေသာ ေလာကဓံက မိဘကို နှိပ်စက်သည်။ သားသမီတို့က သွယ်ဝိုက်၍ခံစားြက ရသည်။ ထိုမှတဆင့် ထိုကေလးတို့သည်လည်း ေလာကဓံ၏ အထုေထာင်းေအာက်သို့ ကျေရာက်ရရှာသည်။

အချုိ့ကေလးများမှာ မိဘြဖစ်သူတို့ စီးပွားေရး အဆင်မေြပြဖစ်ေနသည်ကိုမြကည့်ရက်နိုင်ေတာ့ပဲ ေကျာင်းထွက်ကာ အလုပ်လုပ်ြကသည်။ အချုိ့က ေငွရလွယ်ေသာြပည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းများဘက်သို့ ေရာက်ရှိသွားြကသည်။

ယေန့ြမန်မာနိုင်ငံတွင် လူကုန်ကူးမှုများ၊ ြပည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းများကိုနိုင်ငံအတိုင်းအတာအဆင့်ြဖင့် တိုက်ဖျက်ေနသည့်ြကားမှ ပိုမိုတိုးပွားလာေနသည်ကိုစိတ်မေကာင်းစွာ ြကားသိေနရသည်။ အနည်းဆံုး အေြကာင်းရင်း (၂)ချက်က ရှင်းရှင်းလင်းလင်းရှိေနသည်။

ပထမအချက်မှာ နိုင်ငံအတိုင်းအတာြဖင့် လူကုန်ကူးမှုများ၊ြပည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းများကို တားဆီးထိန်း ချုပ်ြခင်းမှာ လံုးဝ မေအာင်ြမင်ြခင်းြဖစ်သည်။ ဒုတိယအချက်မှာ နိုင်ငံအတိုင်း အတာြဖင့် လုပ်ေပးရမည့် စီးပွားေရး အေြခအေနေကာင်းများကို မဖန်တီးေပးနိုင်ြခင်း ြဖစ်သည်။

ထိုနှစ်ချက်က လက်ရှိြမန်မာနိုင်ငံတွင် အစိုးရဟု ဆိုေသာ အာဏာပိုင်တို့ကျင့်သံုးသည့် မူဝါဒများ အြကီးအကျယ် မှားယွင်းေနသည်ကို ေထာက်ြပလျက် ရှိသည်။သို့ြဖစ်ရာ အထက်တွင် ေဖာ်ြပခဲ့သည့် အိမ်တွင်းြပဿနာ (Domestic Violence)၏ အဓိကတရားခံများ စာရင်းတွင် အစိုးရ၏မူဝါဒနှင့် ထိုမူ ဝါဒကို ေဖာ်ေဆာင်သူများလည်း ပါဝင်ေနသည်ဟု မှတ်ယူရေပလိမ့်မည်။

ဘာသာေရး၊ ယဉ်ေကျးမှု-ဓေလ့ထံုးတမ်း အစဉ်အလာ၊ လူေနမှု အဆင့်အတန်းတို့နှင့်ဆက်နွယ်ေသာ ြပဿနာများတွင်လည်း သက်ဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များအြပင် နိုင်ငံဖွဲ့စည်းပံုအေြခခံဥပေဒ၊ နိုင်ငံေရး စနစ်၊ အစိုးရတို့ကလည်း အြမဲတမ်းတာဝန်ရှိေနသည်။

အေမရိကန်နိုင်ငံမှ အိမ်တွင်းြပဿနာတခုကို နမူနာြပပါမည်။ (၁ဝ)နှစ်သမီးအန်ဒရီးယားက ကေလးများ ေဂဟာသို့ ေရာက်မလာခင် ပေထွးနှင့်အတူ ေနရသည်။ အေမရင်းကအိမ်ကပ်သည် မရှိ။ အိမ်ရှိေနသည့်တိုင်ေအာင် အေမြဖစ်သူက အိမ်ယာမဲ့ Homeless သာသာ သွားချင်ရာသွား၊ ြကံုသလိုေနထိုင်သည်။ ပေထွးက အန်ဒရီးယားကို နှိပ်စက်သည်။ ရိုးရိုး ရိုက်နှက်သည်ပင် မကေသး။လိင်ပိုင်း ဆိုင်ရာပင် မဖွယ်မရာြပုမူ အနိုင်ကျင့်သည်။ တြကိမ်တခါလည်း မဟုတ်၊အြကိမ်ေပါင်းများစွာ။ ကေလး မေလးမှာ ထိုအြဖစ်ဆိုးကို ခံေနရသည်မှာ (၇)နှစ်သမီးအရွယ် ကတည်းက ြဖစ်သည်။ ထွက်ေပါက်ရှာ သည့်အေနြဖင့် အန်ဒရီးယားကသူ့ကိုယ်သူသတ်ေသရန် ြကံစည်အားထုတ်လာသည်။ သူ့ေမာင်ေလး နှစ်ေယာက်နှင့် တဦးတည်းေသာညီမေလးတို့ကို ကုလားမနိုင် ရခိုင်မဲကာ အနိုင်ကျင့်ေတာ့သည်။ ြခိမ်းေချာက်ြကိမ်းေမာင်းသည်။ သူခိုးထားေသာ အစားအေသာက်များကို ခွဲမေပးပဲ ဖွက်ထားကာ တေယာက်တည်းစားေသာက်ပစ်သည်။

ေနာက်ဆံုးတွင် အိမ်နီးနားချင်းများက မသကင်္ာြဖစ်လာြပီး ရဲကိုတိုင်ရာမှကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများ တသီ တတန်းြကီး ေပါ်ေပါက်လာသည်။ ရဲက ပေထွးြဖစ်သူကို ဖမ်းြပီးေထာင်ချလိုက်သည်။ အန်ဒရီးယားတို့ ေမာင်နှမ တသိုက်ကိုလည်း ကေလးများေဂဟာသို့ပို့ထားလိုက်သည်။

ေဂဟာ၌ အန်ဒရီးယားကို တဦးတည်း သီးသန့်ထားရသည်။ အြခားမည်သူနှင့်မှျမတည့်ေသာေြကာင့် ြဖစ်သည်။ သူကလည်း မည်သူ့ကိုမှျ အယံုအြကည် မရှိ။ အြမဲတေစလွယ်ထားေသာ ေကျာပိုးအိတ် ထဲမှ ကစားစရာအရုပ်များသည်သာ သူ့အေဖာ် ြဖစ်သည်။

ကေလးကိစ္စ ကွျမ်းကျင်သူ ပညာရှင်တို့က အန်ဒရီးယားကို အထူးဂရုစိုက်၍ ချဉ်းကပ်သည်။အထူးပံုစံ ြဖင့် ြပုစုေစာင့်ေရှာက်ေပးသည်။ အများနှင့် ေရာေနှာ၍ စကားေြပာ၊သီချင်းဆိုရေသာ အစီအစဉ်များ၌ သူ့ကို ပါဝင်ေစသည်။ ေန့လည်ဘက်တွင် ေဂဟာေကျာင်းကိုတက်ေစသည်။ တနှစ်မှျ ြကာလာေသာ် အန်ဒရီးယားတေယာက် ြပံုးေပျာ် ရယ်ေမာလာသည်။အြခားကေလးများနှင့်လည်း အဆင်ေြပေအာင် ေပါင်းတတ်ေနြပီ ြဖစ်သည်။

အေမြဖစ်သူလည်း ေနာင်တရြပီး စိတ်ပညာရှင်တဦးထံ သွားေရာက်၍ လမ်းညွှန်မှု ခံယူကာေလ့ကျင့် သည်။ တေန့ကျလှျင် မိသားစုအားလံုး ြပန်လည်ဆံုေတွ့ြကရန် ေမှျာ်လင့်ချက်များအားေကာင်းလျက် ရှိေနြကေတာ့သည်။

ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများကို တားဆီးြခင်း

ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများ ြဖစ်ပျက်ေနသည် ြမင်ေတွ့ရလှျင် လစ်လျူမရှုဘဲ ချက်ချင်းတားဆီးေပးရန်၊ မိမိတဦးတည်းမှ မတတ်နိုင်ေသာ် အနီးအနားရှိသူတို့အား ေအာ်ဟစ်၍ အကူအညီေတာင်းကာ လူအားြဖင့် ဝိုင်းဝန်းတားဆီးရန်၊ ရဲများထံသို့ အေြကာင်းြကားရန်၊လိုအပ်ပါက ေဆးရံုသို့ အေြကာင်း ြကားရန် သိထားရပါမည်။

ဤသို့ေသာ အေရးေပါ် လမ်းညွှန်မှုများကို အစိုးရကိုယ်တိုင်က တက်တက်ြကွြကွြဖင့်ကျယ်ြပန့်စွာ အားေပး လုပ်ေဆာင်ရန် လိုအပ်သည်။ ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများကို တားဆီးရန်အထူးရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်း ထားသည့် အစိုးရမဟုတ်ေသာ အန်ဂျီအို အဖွဲ့များကလည်းလမ်းညွှန်ချက်များကို ြဖန့်ချိေပးထားရ ပါမည်။ ရိုးရိုးသာမန် ြပည်သူတို့ထက်စာလှျင်အဆိုပါအန်ဂျီအိုတို့က ပိုမိုသိရှိ နားလည်ေနေသာေြကာင့် လိုအပ်သလိုလည်း ကူညီေပးနိုင်မည်ြဖစ်သည်။

ထို့ြပင် ကေလးများအား လူကုန်ကူးြခင်း၊ လိင်ေဖျာ်ေြဖေရးစီးပွားေရးလုပ်ငန်းများတွင် အသံုးချြခင်း၊ အဓမ္မ လုပ်အားခိုင်းေစြခင်း၊စစ်မှုထမ်းေဆာင်ခိုင်းြခင်း အစရှိသည့် ဥပေဒေဖာက်ဖျက်မှုများ ေတွ့ရှိပါကအေြကာင်းအချက် စံုလင်စွာ ရယူ၍ သက်ဆိုင်ရာသို့ လျင်ြမန်စွာ တိုင်တမ်းထားရပါမည်။

ဥပေဒဝန်ထမ်းတို့ကလည်း ရာဇဝတ်မှုြဖစ်ေနေသာ အဆိုပါအမှုများတွင်တိကျမှန်ကန်စွာြဖင့် အြမန်ဆံုး အေရးယူ ေဆာင်ရွက်ေပးရပါမည်။

ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများကို ြကိုတင် ကာကွယ်ြခင်း

ကေလးများ အနိုင်ကျင့်ခံရေသာ အေြကာင်းရင်းများကို သိထားမှသာ အေကာင်းဆံုးြကိုတင်ကာကွယ် ေစာင့်ေရှာက်ေပးနိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို နိုင်ငံအလိုက်၊ ေဒသအလိုက်ဆံုးြဖတ် လုပ်ကိုင်နိုင်ပါလိမ့် မည်။ တိုးတက်ေခတ်မီေသာ နိုင်ငံအများစုတွင်ကျင့်သံုးြကသည့် နည်းလမ်းများမှာ

ကေလးများ အနိုင်ကျင့် မခံရေအာင် တားဆီးေစာင့်ေရှာက်ေပးေနသည့် လုပ်ငန်းများမှကွျမ်းကျင်သူ တို့က အများအားြဖင့် သူတုိ့လုပ်ငန်းကို အဆင့် (၃)ဆင့်ခွဲြခားထားသည်။

ပထမအဆင့် (Primary Prevention)

ပထမအဆင့်မှာ လူထု ပညာေပးေရး ြဖစ်သည်။ ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများ၊ ဂရုမစိုက် လစ်လျူရှုမှုများမှာမြဖစ်မီကပင် ြကိုတင်တားဆီးနိုင်ေသာ ကိစ္စြဖစ်သည်။ သို့ြဖစ်၍လူေနမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအြကားတွင် အကျယ်ြပန့်ဆံုးြဖစ်ေအာင်ပညာေပးနိုင်သည်နှင့်အမှျ ေနာက်ထပ်ကျူးလွန်မည့် အမှုများကို အနည်း ဆံုးြဖစ်သွားေအာင် ေလှျာ့ချနိုင်စွမ်း ရှိသည်။

ြပည်သူလူထုက အလွယ်တကူ ေတွ့ြမင်နိုင်မည့် ေနရာများတွင်ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများကို မကျူးလွန် ြကရန် သတိေပးထားရသည်။ ဥပမာ- သတင်းစာ၊ေြမစိုက်ပိုစတာ၊ လက်ကမ်းစာရွက်၊ ေရဒီယိုနှင့် ရုပ်ြမင်သံြကား၊ အင်တာနက်စာမျက်နှာများ အစရှိသည့် အမျုိးမျုိးေသာ လုပ်ေဆာင်မှုများ ြဖစ်သည်။ အစိုးရကိုယ်တိုင်ြဖစ်ေစ၊ပုဂ္ဂလိကတို့မှြဖစ်ေစ ကူညီယိုင်းပင်း ေထာက်ပံ့ေပးနိုင်သည့် အေနအထားအရ အတတ်နိုင်ဆံုးကျယ်ြပန့်စွာ ထိေရာက်ေနေအာင် လုပ်ေဆာင်သွားနိုင်သည်။

ထို့ြပင် မည်သူမဆို တက်ေရာက်ေလ့လာနိုင်သည့် ပညာေပး ေဟာေြပာပွဲများကျင်းပြကသည်။ မိဘက သားသမီးများကို ေစာင့်ေရှာက်ပံု၊ အနိုင်ကျင့်ခံရေသာ ကေလးများ၌ေနာက်ဆက်တွဲ ဆုိးကျုိး ခံစားရပံု၊ အစရှိသည့် ဗဟုသုတများအြပင် လိုက်နာရမည့်စည်းမျဉ်းဥပေဒများကို ေဟာေြပာ ရှင်းြပြခင်း၊ ရုပ်ရှင်-ဆလိုက်များြဖင့် ြပသြခင်း၊အြပန်အလှန် ေဆွးေနွးြခင်းများ ြဖစ်သည်။

ဒုတိယအဆင့် (Secondary Prevetion)

ဒုတိယအဆင့်မှာအထက်တွင်ေဖာ်ြပခဲ့သည့် ေလာကဓံ အထုအေထာင်းကို ခံရေသာ မိဘများအား အိမ်တိုင်ယာေရာက်တိုက်ရိုက် ကူညီေထာက်ပံ့သည့် အစီအစဉ်များြဖစ်သည်။ ထိုသို့ေသာမိဘများ၏ ကေလးများမှာအနိုင်ကျင့်ခံရြခင်း၊ လစ်လျူရှုခံရြခင်းများကို ယခု မြကံုရေသးသည့်တိုင်ေအာင် ေနာင်တချိန်ချိန်တွင် အနည်းဆံုး တခုမက ြကံုေတွ့လာနိုင်သည်ြဖစ်၍ ြကိုတင် ကာကွယ်ထားြခင်းြဖစ်သည်။ ဤအဆင့်၌ မိဘပညာေပး အစီအစဉ်နှင့်တကွ သားဦးသမီးဦးရေတာ့မည့် မိဘများအတွက်ပညာေပး အစီအစဉ်များကိုလည်း လုပ်ေဆာင်ေပးသည်။

တတိယအဆင့် (Tertiary Prevention)

တတိယအဆင့်မှာကေလးအနိုင်ကျင့်မှု ရှိေနေြကာင်း ေသချာသည်ြဖစ်ေစ၊ မေသချာေသးသည် ြဖစ်ေစ ထိုကေလး၏မိသားစုများအတွက် ရည်ရွယ်ြပီး လုပ်ေဆာင်သည်။ ကေလးအနိုင်ကျင့်မှု ကာကွယ်ေရးတွင်ပါဝင် ေဆာင်ရွက်ေနသူတို့က အနိုင်ကျင့်ခံရ၊ လစ်လျူရှုခံရေသာ ကေလးအားေနာက်ထပ်မြဖစ်ရေအာင် ြပုစုေစာင့်ေရှာက်ေပးသည့် အဆင့်ြဖစ်သည်။ မိဘက ကေလးကိုလစ်လျူရှု မိလှျင် (သို့) အနိုင်ကျင့်မိလှျင် တရားဥပေဒကို ရင်ဆိုင်ရသည်။ တရားရံုးကအမိန့်ချချ မချချ အနိုင် ကျင့်ခံရေသာ ကေလးကို မိဘနှင့် အချိန်အတိုင်းအတာ တခုအထိခွဲထားလိုက်ြပီး ကေလးလုပ်ငန်း ကွျမ်းကျင်သူတို့က တာဝန်ယူ ထိန်းသိမ်းေစာင့်ေရှာက်ေပးထားသည်။

အနိုင်ကျင့်ခံရေသာကေလးများကို ြပုစုေစာင့်ေရှာက်ေပးြခင်း

ကေလးများအနိုင်ကျင့်ခံရလှျင် ြပုစုေစာင့်ေရှာက်ေပးရမည့် အဓိက လုပ်ေဆာင်ချက်(၆)ခု ရှိသည်။

အနိုင်ကျင့်ခံရေသာ ကေလးများအား ကယ်ဆယ်ြပီးေနာက် လံုြခံုမှုေပးရန်မှာ ဦးစွာြပုစုေစာင့်ေရှာက် ရမည့် ကိစ္စြဖစ်သည်။ ထိုကေလးများမှာ အနိုင်ကျင့်ခံရေသာအြဖစ်ဆိုးမှ လွန်ေြမာက်လာေသာ်လည်း များေသာအားြဖင့် အားငယ်ေနတတ်ြကသည်။ သူတို့၏စိတ်ထဲတွင် လံုြခံုသည်ဟု ခံစားရမည့် အေြခ အေနများကို တာဝန်ရှိသူတို့ကြဖည့်ဆည်းေပးေနရန် ြဖစ်သည်။

လံုြခံုမှုရှိသည်ဟုကေလးများ၏စိတ်တွင် ခံစားလာရြပီးေနာက်တွင် သူတို့၏ဘဝများကို အြခားကေလး များကဲ့သို့ပံုမှန်ြပန်ြဖစ်လာေအာင် တြဖည်းြဖည်းချင်း အဆင့်လိုက် ပံုသွင်းယူရသည်။

ဥပမာ-အနိုင်ကျင့်ခံရသူ ကေလးအား အထက်တွင်ေဖာ်ြပခဲ့သည့် မိမိကိုယ်ပိုင်သဘာဝ၊ အေလ့အထြဖင့်သာ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး လုပ်ကိုင်ေစရာတွင် ဦးစွာအားြဖင့် အေဖာ်တဦးဦးကအရင်ဦးစွာ လမ်းြပ ေပးြပီးေနာက် ဒုတိယအြကိမ်တွင် ထိုကေလးအား ေဘးမှ ထိန်းေကျာင်း၍ကိုယ်တိုင်လုပ်ေစသည်။ တတိယတြကိမ်တွင်ကား ထိုကေလးကိုယ်တိုင် လွတ်လပ်စွာလုပ်နိုင်ေအာင် စီမံေပးြခင်းမျုိး ြဖစ်သည်။ ထိုကေလး၏ လုပ်နိုင်စွမ်းေပါ် မူတည်၍အြကိမ်အေရအတွက်ကို ချင့်ချိန် စီမံရန်ြဖစ်သည်။

အလားတူပင်အနိုင်ခံရြပီးေသာ ကေလးအား သူ၏ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ြဖင့် ချင့်ချိန် ဆံုးြဖတ် ထိန်းသိမ်းတတ်ေအာင် လိုအပ်သလို ထိန်းေကျာင်းေပးရသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်အသစ်များကို ဖန်တီးေပးရသည်။လူသစ်များနှင့် မိတ်ေဆွဖွဲ့ေပးရသည်။ ထိုအခါ ကေလးတွင် စိတ်ခံစားချက်အသစ်များြဖစ်ေပါ်လာ သည်။ စိတ်ကူးဉာဏ် အသစ်များကို စဉ်းစားတတ်လာသည်။ ရည်မှန်းချက်အသစ်များကိုလည်း ထိုကေလးက လုပ်ချင်လာသည်။ တနည်းအားြဖင့် ြကံုေတွ့ခဲ့ရြပီးေသာအတိတ်အနာေဟာင်းကို တတ်နိုင်သေလာက် ြပန်လည်သတိမရေစပဲ ပံုစံအသစ် သွင်း၍ြပုစုပျုိးေထာင်ေပးြခင်း ြဖစ်သည်။

ထိတ်လန့်ေြခာက်ြခားစရာအနိုင်ကျင့်ခံရမှုကို ြကံုေတွ့ရြပီးေနာက် ခံစားရသည့်အတိုင်း မူမမှန် တုန့်ြပန် မှု (C-PTSD) ရေနသည့် ကေလးအား ပံုမှန်ြပန်ြဖစ်လာေအာင်လုပ်ေပးနိုင်သည်။ အဆိုပါ ပညာရပ်တွင် ကွျမ်းကျင်သူ (Therapist) တို့က စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နည်းလမ်းနှစ်မျုိးြဖင့်ကုသေပးနိုင်သည်။

ပထမနည်းလမ်းမှာစိတ်ပညာကုထံုးအရ C-PTSD ခံစားေနရသည့် ကေလးနှင့်မိတ်ေဆွဖွဲ့ြခင်း (DyadicDevelopmental Psychotherapy) ြဖစ်သည်။

ဥပမာ- ထိုကေလး ခံစားခဲ့ရေသာ အနိုင်ကျင့်ခံရသည့် အတိတ်ဆိုးကိုတတ်နိုင်သမှျ ဖံုးကွယ်ေပးနိုင် မည့် အစီအစဉ်များ ြကိုတင်စီမံထားသည်။ ကေလး၏အတိတ်ခံစားချက်ထက် လက်ရှိပစ္စုပ္ပန်မှ ခံစား ချက်တို့ကို အသားေပး ေဖာ်ထုတ်သည်။အစီအစဉ်အရ

ဤသည်မှာ အနိုင်ကျင့်ခံရေသာေြကာင့် C-PTSD ခံစားေနရသည့် ကေလးကို ပံုမှန်ြပန်ြဖစ်လာေအာင် ြပုလုပ်ေပးသည့် နည်းဗျူဟာတမျုိးြဖစ်သည်။ အဂင်္လိပ်စကားလံုး P-L-A-C-E(PLACE) ဟု အလွယ်တကူမှတ်နိုင်သည်။ အချုိ့အေနအထားတွင် PACE ကိုသံုးေလ့ရှိသည်။ လိုရင်းအချက်မှာ စိတ်အားငယ် စိတ်ပျက်ေနေသာ ကေလးအားအေဖာ်ြပုေပးရင်း စိတ်ဓါတ်ခွန်အား ြဖည့်ေပးြခင်း ြဖစ်သည်။

ဒုတိယနည်းလမ်းမှာ ထိုကေလး စဉ်းစားေတွးေခါ်ပံုနှင့် အြပုအမူများကိုေန့စဉ်ေန့တိုင်း တိုးတက် ေကာင်းမွန်လာေအာင် ြပုြပင်ေြပာင်းလဲေပးြခင်း (Cognitive Behavioral Therapy) ြဖစ်သည်။ ကေလး နှင့်ေန့စဉ်ေတွ့ဆံုရြပီး ထိုကေလးက ေတွးေတာ ေြပာဆို ြပုမူသမှျ စိတ်ပညာရှုေထာင့်အရလမ်းမှန် ေရာက်လာေအာင် စိတ်ရှည်လက်ရှည် ပံုသွင်းေပးရသည်။

ကေလး အနိုင်ကျင့်မှု တားဆီးေရး အဖွဲ့အစည်းများ

နိုင်ငံအေတာ်များများတွင် အရွယ်မေရာက်ေသးေသာ ကေလးများကို အနိုင်ကျင့်မခံရေစရန် တားဆီး ေပးေနြကေသာ အဖွဲ့အစည်းများစွာ ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းအေနြဖင့်မူတခုတည်းသာ ရှိသည်။ InternationalSociety for Prevention of Child Abuse and Neglect (ISPCAN) ြဖစ်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင်စတင်တည်ေထာင်ြပီး အေမရိကန်တွင် အေြခစိုက်သည်။ ယင်းတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ေပါင်း(၁၂ဝ) ရှိသည်။

ISPCAN သည်တကမာ္ဘလံုးရှိ မည်သည့်နိုင်ငံမဆို ကေလးများအနိုင်ကျင့်ခံရမှု၊ ကေလးများကို လစ်လျူရှုထားမှုနှင့် ကေလးများကို ကိုယ်ကျုိးရှာ အသံုးချေနမှုများကို တားဆီးေရးနှင့်ြပုစုေစာင့်ေရှာက်ေရး လုပ်ငန်းများအား ေဆာင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

ထို့ြပင် လမ်းေပါ်တွင် ေတေပေလလွင့်ေနေသာ ကေလး၊ ေတာင်းရမ်းစားေသာက်ေနေသာ ကေလး၊ြပည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်ေနရေသာ ကေလး၊ အသက်မြပည့်ေသးဘဲ အလုပ် လုပ်ေနရေသာ ကေလး၊မိဘမဲ့ကေလး အပါအဝင် မမှန်မကန် အုပ်ထိန်းခံေနရေသာကေလးတို့၏ကိစ္စ အားလံုးကိုတာဝန်ယူေပးသည်။

ထိုမှျသာမကေသး၊ တကမာ္ဘလံုးရှိ မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ် တဦးချင်းမဆို၊အဖွဲ့အစည်းမဆိုအား ကူညီေပး သည်။ လစဉ်ဂျာနယ်များကို ထုတ်ေဝသည်။ ပညာေပးအစီအစဉ်များ၊ေဆွးေနွးပွဲများ အစရှိသည်တို့ကို လည်း ေဒသနှင့် နိုင်ငံတကာ အတိုင်းအတာြဖင့်လုပ်ေဆာင်ေပးသည်။

ဆက်သွယ်ရန်လိပ်စာ

Kimberly Svevo, MA, CAE ISPCAN Executive Director 245 W. Roosevelt Rd. Building 6, Suite 39 West Chicago , IL 60185 USA

Telephone: +1.630.876.6913 Fax: +1.630.876.6917 Email: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it Website: www.ispcan.org

ကေလးများဘဝ လှပ ေဝဆာလာရန်

မိဘနှင့် အုပ်ထိန်းသူတို့သည် မိမိတို့ကေလးများ၏ ကျန်းမာေရးကို အထူးဦးစားေပး ဂရုစိုက် ေစာင့် ေရှာက်သည်။ မဖျားမနာရေအာင် ကာကွယ်ေပးသည်။ တိရိစာ္ဆန်များ အကိုက်မခံရေအာင် ကာကွယ် ေပးသည်။ ယာဉ်ရထားများ အတိုက်မခံရေအာင် ထိန်းသိမ်းေပးြကသည်။ ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများကို တားဆီးကာကွယ်ေပးသည်။ ယင်းတို့မှာ ကေလးတို့အား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ြပုစုေစာင့်ေရှာက်ေပးြခင်း ြဖစ်သည်။ သို့ေသာ် ဤမှျနှင့် မလံုေလာက်ေသးပါ။

ကေလးများ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများကို အားေပးရန်၊ ြပုစုပျုိးေထာင်ရန် ကိစ္စများကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစား လုပ်ေဆာင်ေပးနိုင်ရန်လည်း လိုအပ်သည်။ သို့မှသာ ကေလးတို့တွင် ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်း နှစ်ခုစလံုး တိုးတက်ဖွံ့ြဖိုးလာမည် ြဖစ်သည်။

“စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်မှု”ဆိုေသာ အဓိပ္ပာယ်ကိုပင် မိဘ အုပ်ထိန်းသူ လူြကီး အေတာ်များများက တိတိကျကျ မသိြကပါ။ အေလးအနက်ထား၍ စဉ်းစားရေကာင်းမှန်းလည်း မသိြကပါ။ မည်မှျထိ အကျုိးရှိသွားနိုင်သည်ကိုလည်း ြကိုတင်မတွက်ဆတတ်ြကပါ။ ဆင်းရဲေသာနိုင်ငံ၊ ဖွံ့ြဖိုးဆဲနိုင်ငံများမှ လူြကီးမိဘများသာ ထိုသို့ ြဖစ်ေနသည် မဟုတ်ပါ။ ချမ်းသာ၍ ေခတ်မီတိုးတက်ေသာ နိုင်ငံမှ လူြကီး မိဘများပင် သတိေမ့တတ်ေသာကိစ္စ ြဖစ်သည်။ အမှတ်တမဲ့ြဖင့် လစ်လျူရှုမိသလို ြဖစ်ေနတတ်ြက သည်။ အချုိ့အစိုးရများကပင် အေလးအနက် မထားေသာကိစ္စ ြဖစ်သည်။

သို့ေသာ် လူြကီးမိဘ၊ အစိုးရတို့က တိတိကျကျ မသိသည့်တိုင်ေအာင်၊ လစ်လျူရှုသလို ြဖစ်ေနသည့် တိုင်ေအာင် အစဉ်အလာ ဓေလ့ထံုးစံအရ၊ ဘာသာေရးအရ အလိုလို ြပုြပင်ေပးမိသွားသည်လည်း ရှိတတ်သည်။ အထူးသြဖင့် ေကျာင်းများ၌ အလိုလို ပံုသွင်းမိလျက်သား ြဖစ်ေနတတ်သည်။ ကေလး များအတွက် ကံေကာင်းေနေသးသည်ဟု ဆိုရမည်ပင်။

ထိုသို့ဆိုလှျင် ေကျာင်းမေနြဖစ်ေသာ ကေလးများအတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတိုးတက်မှုများကို မည်သည့် ေနရာမှ ရရှိနိုင်ပါမည်နည်း။ ေကျာင်းမေနြဖစ်ေသာ ကေလးများနှင့် နှစ်စဉ်ပံုမှန် ေကျာင်းတက်ေနေသာ ကေလးများတွင် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မည်သို့ကွာြခားတတ်သနည်း။ ယင်း၏ အကျုိးဆက်များသည် ကေလးများ၏ အနာဂတ်ဘဝကို မည်ကဲ့သို့ ြဖစ်သွားေစနိုင်သနည်း။

အစိုးရနှင့် လူြကီးမိဘတို့က ကေလးများအား အမှန်တကယ် စနစ်တကျ တိုးတက်ေစလိုလှျင် ေလးေလးနက်နက် စဉ်းစားသင့်ေသာကိစ္စ ြဖစ်သည်။ ြမိ့ြပများသာမက ေကျးလက်ေတာရွာများအထိ လက်ေတွ့ကွင်းဆင်း၍ သုေတသန လုပ်သင့်ေသာကိစ္စ ြဖစ်သည်။ မိမိနိုင်ငံ၏ ေရေြမ သဘာဝအရ၊ ဓေလ့ထံုးစံ ယဉ်ေကျးမှုအရ လိုအပ်သလုိ ြပုြပင်ညှိနိှုင်း လုပ်ေဆာင်သင့်သည့်ကိစ္စ ြဖစ်သည်။

ကေလးတို့အား ေန့စဉ်ပံုမှန် စားစရာများ ချိန်ဆ၍ ေကွျးေမွးြခင်းြဖင့် ကေလးတို့သည့် အရွယ်အစား အားြဖင့် တြဖည်းြဖည်း ြကီးထွားဖွ့ံြဖိုးလာမည် ြဖစ်သည်။ ေကျာင်းထား၍ စာေပပညာများ သင်ယူ ေလ့လာေစြခင်းြဖင့် ကေလးများ၏ မှတ်ဉာဏ်များ တိုးတက်ြမင့်မားလာမည် ြဖစ်သည်။

အကယ်၍ ကေလးတဦးသည် အစာစားချင်စိတ် မရှိေအာင် တခုခုေသာ အေြကာင်းတွင် စိတ်ထိခိုက် ေနသည် ဆိုပါစို့။ အစားအေသာက် ပျက်လှျင် ထိုကေလး၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်ဖွံ့ြဖိုးမှုကို ထိခိုက် လာကာ လူစဉ်မမီဘဲ ြဖစ်ေနမည်မှာ ေသချာသည်။ ထို့ြပင် ထိုကေလးသည် အဆိုပါ စိတ်ထိခိုက် မှုေြကာင့် စာေပပညာ မသင်ယူနိုင်ေသာ် မှတ်ဉာဏ်အား မေကာင်းဘဲ ြဖစ်လာလှျင်လည်း လူစဉ် မီသည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်မည် မဟုတ်ေပ။ သို့ြဖစ်ရာ မည်မှျပင် အဟာရရှိေသာ အစာကိုေကွျးသည် ြဖစ်ေစ၊ မည်မှျေကာင်းမွန်ေသာ ေကျာင်းတွင်ထားသည်ြဖစ်ေစ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အားနည်းချုိ့တဲ့ ေနလှျင် မည်သို့မှျ အကျုိးထူးလာမည် မဟုတ်ေပ။

“စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်မှု”အတွက် အဓိကလုပ်ေပးရမည်မှာ ကေလးများအား ေပျာ်ရွှင်ေနေအာင်၊ အားတက်သေရာ ြဖစ်ေနေအာင် တတ်နိုင်သမှျ အဆင်ေြပေြပ ထားေပးြခင်း ြဖစ်သည်။

ဥပမာ- လူြဖစ်ခါစ ကေလးတို့အတွက်် သူတို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ေတွ့ြမင်ေနရသမှျ အားလံုးသည် အသစ် ချည်းသာ ြဖစ်ေနတတ်သည်။ ေလာကြကီးတခုလံုးသည် သူတို့အတွက် စူးစမ်းစရာများချည်း ြဖစ်သည်။ သူတို့စိတ်ဝင်စားမိလှျင် မည်သည့်အရာြဖစ်သည်ဟု ေမးတတ်ြကသည်။ သူတုိ့၏ အသိဉာဏ်က အနည်းငယ် ရင့်သန်လာလှျင် ဘာေြကာင့် ထိုသို့ြဖစ်ရသည်ကို ေမးတတ်လာသည်။ ထိုအခါ လူြကီး-မိဘ၊ အကို-အမ၊ ဆရာ-ဆရာမတို့က စိတ်ရှည်စွာ မှန်ကန်စွာ ေြဖဆိုေပးဖို့ လိုသည်။ မသိသည့် တိုင်ေအာင် ေြဖရခက်သည့်တိုင်ေအာင် ကေလးေကျနပ်သည်အထိ သင့်ေလျာ်စွာ ေြဖေပးဖို့ လိုသည်။

သတ္တဝါမှန်သမှျ ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ေဆာ့ကစားတတ်ြကသည်။ ကေလးများသည်လည်း ေဆာ့ကစားြက သည်ပင်။ ထိုသုိ့ေဆာ့ကစားရသည်မှာ သူတို့၏ စိတ်ကို ရွှင်လန်းေစေြကာင်း သဘာဝအားြဖင့် အလိုလို သိရှိေနတတ်သည်။ တနည်းအားြဖင့် ကစားေနရလှျင် ကေလးများ ေပျာ်ြကသည်။ ေပျာ်သည့်အတွက် ကေလးများ ကစားြကသည်။ ကစားြပီးရင် ဆက်ကစားချင်ေနြကသည်။ ထမင်းေမ့ဟင်းေမ့ အားလံုးကို ေမ့ေနတတ်ြကသည်။ ကစားရြခင်းကို လွန်လွန်ကဲကဲ ခံုမင်နှစ်သက်တတ်ြကသည်။ အပူအပင် ကင်း ေနြကသည်။ ေလးနက်ေသာစကားြဖင့် ဆိုရလှျင် လွတ်လပ်ြခင်း၏ အရသာကို ေဆာ့ကစားေနသည့် ကေလးတိုု့က စိတ်ရှိတိုင်း ခံစားေနြကသည်။

ဤသေဘာသေဘာဝရှိေနေသာ ကေလးအား ေဆာ့ကစားြခင်းကို ပိတ်ပင်လိုက်ပါက ကေလးများ၏ စိတ်ကို အြကီးအကျယ် ထိခိုက်ေစေတာ့သည်။ မည်သည့်လူြကီးမဆို စိတ်အညစ်မခံချင်ြက။ စိတ် ရွှင်လန်းမှုေနာက်ကိုသာ လိုက်တတ်ြကသည်။ ကေလးများကဲ့သို့ပင် လွတ်လပ်ြခင်း၏ အရသာကို လို ချင်တပ်မက်ြကသည်။ သို့ြဖစ်လှျင် ကေလးများအေပါ် ကိုယ်ချင်းစာသင့်သည် မဟုတ်ေလာ။

မိဘက ဆင်းရဲေသာ်လည်း သားသမီးကို စိတ်ချမ်းသာေအာင် အြမဲ အားေပးထားနိုင်လှျင် ကလးများ ေပျာ်ရွှင်ြကသည်။ သူတို့ြဖစ်ချင်သည်များ၊ လူြကီးမိဘတို့က ြဖစ်ေစချင်သည်များကို အားတက်သေရာ ြကိုးစားလာြကသည်။ သို့ြဖင့်ရာ ကေလးများအတွက် တိုးတက်ရာ အေြခခံေကာင်းများ ရရှိသွားေတာ့ သည်။ ချမ်းသာေသာမိဘ ြဖစ်ေသာ်လည်း သားသမီးကို လစ်လျူရှုထားလှျင် ထိုကေလးများ အားငယ် တတ်သည်။ အရွဲ့တိုက်လာသည်။ ကလန်ကဆန် ြပုမူတတ်လာသည်။ ေနာက်ဆက်တွဲ မူမမှန်စိတ်များ စွဲကပ်လာသည်။

အဆိုပါ ကေလးအမျုိးအစား နှစ်ခုကို နိှုင်းယှဉ်လှျင် ကေလးများတွင် သူတို့သဘာဝအရ အရာရာကို ချင့်ချိန်စွမ်းများ ကွာြခားေနသည်ကို ေတွ့ရသည်။ ကလးများအား လစ်လျူရှုြခင်းသည် ကေလးများ ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုကို ဖျက်ဆီးေနသည်သာမက ကေလးများအား အနိုင်ကျင့်ြခင်း တမျုိး ြဖစ် ေနသည်။

ယေန့ေခတ်တွင် ကေလးများ အနိုင်ကျင့် မခံရေအာင် ကာကွယ်ေပးသည့်ကိစ္စကို လူ့အခွင့်အေရးနှင့် တန်းတူ အသိအမှတ်ြပု အေလးအနက် ထားလာြကြပီ ြဖစ်သည်။ “ကိုယ့် သားသမီး ကိုယ်ဆံုးမတာပဲ” ဟု ြပီးစလွယ်ဆင်ေြခေပး၍ မရေတာ့ြပီ။ အလွန်အကွျံ ပိတ်ပင်ြခင်း၊ အလွန်အကွျံ အလိုလိုက်ြခင်းသည် ေကာင်းမွန်ေသာ ြပုစုပျုိးေထာင်ေပးသည့် နည်းလမ်း မဟုတ် ပါ။ ကေလးများ ရသင့်ရထိုက်ေသာ အခွင့် အေရးများကို လူြကီးများနည်းတူ ေလးစား သင့်သည့် ကိစ္စ ြဖစ်ေနေပြပီ။

ကေလးများအေပါ် ေကာင်းေစချင်သည့်ေစတနာကို အသိအမှတ်ြပုရေသာ်လည်း မိမိတို့ အုပ်ချုပ် ထိန်းသိမ်းရန် လွယ်ကူေစမည့် ရည်ရွယ်ချက်ြဖင့် မလုပ်ေဆာင်သင့်ေြကာင်း လူြကီးမိဘများ သေဘာ ေပါက်ထားရန် လိုအပ်သည်။

ဒုက္ခိတြဖစ်ေနေသာ ကေလးများအား သင်ြကားေလ့ကျင့်ေပးေရးကိုလည်း အေလးအနက်ထား လုပ် ေဆာင်သင့်သည်။ အစိုးရမှ တာဝန်ရှိသည့်အတိုင်း အြပည့်အဝ (သိ့ု) ကျယ်ကျယ်ြပန့်ြပန့် မလုပ်ေဆာင် နိုင်ေသးသည့် အချိန်ကာလများတွင် ထိုသို့လုပ်ေဆာင်ေပးရန် တိုက်တွန်း ေနရပါမည်။ ပုဂ္ဂလိက အတိုင်းအတာြဖင့် တတ်နိုင်သူတို့ကလည်း အန်ဂျီအိုများ ဖွဲ့စည်းကာ အကူအညီ ေပးသင့်သည်။

လူထုတရပ်လံုး အား ဗဟုသုတ ပညာေပးေရးမှာ တုိင်းြပည်ချမ်းသာမှ၊ လူေနမှု အဆင့်အတန်း ြမင့်မား မှ သီးသန့်လုပ်ေဆာင်ေပးနိုင်သည်မျုိး မဟုတ်ပါ။ မည်သူမဆို တဦးချင်း အေနြဖင့်လည်း တနိုင်တပိုင် လုပ်ေဆာင် နိုင်သည်။ နိုင်ငံတဝမှမ်းလံုး တေြပးညီ မြဖစ်ေစကာ မူ ကေလးများ အတွက် တိုးတက်လာ နိုင်စရာများ အနည်းနှင့်အများ ရှိေနမည် ြဖစ်သည်။

ြမန်မာနိုင်ငံ တွင် ေလာေလာဆယ် အေြခအေနများအရ အစိုးရနှင့် အန်ဂျီအိုများက အြပည့်အဝ မလုပ် ေပးနိုင်ေသး သည်ကို ေတွ့ေနရသည်။ တိုင်းြပည်၏ နိုင်ငံေရးစနစ်က တိုးတက်လာ သည့် အေပါ် မူတည် ၍ ကေလးအနိုင်ကျင့်မှုများကို တားဆီးေရး၊ ကာကွယ်ေရးတို့ကို ပိုမို လုပ်ေဆာင် လာနိုင်ပါလိမ့် မည်။ ကေလးများ အား ြပုစုေစာင့်ေရှာက်ေရးနှင့် လူထုတရပ်လံုးသို့ အသိပညာေပး ေရးကိုလည်း ကျယ်ကျယ် ြပန့်ြပန့် လုပ်ေဆာင်လာနိုင်စရာ ရှိပါမည်။

လတ်တေလာ အတွက်မှာမူ လူြကီးမိဘ၊ အုပ်ထိန်းသူတို့ ကိုယ်တိုင်က ကေလးမျာနှင့် ဆိုင်သည့် ဗဟုသုတများ ကို လက်လှမ်းမီသေလာက် ေလ့လာသိရှိထားြကဖို့၊ ကေလးများကို လက်ေတွ့ ကျကျ အေလးအနက် ထား ြပုစုေစာင့်ေရှာက် ကာကွယ်ေပးထားြကဖို့် အချိန်ယူကာ လုပ်ေဆာင် သင့် သည်။

အထူးသြဖင့် ယခုေခတ်တွင် အင်တာနက်ေပါ်၌ ကမာ္ဘအရပ်ရပ်မှ ကေလးပညာေပး ဗဟုသုတများစွာကို ေရးသားေဖာ်ြပေနြကသည်။ ယခင်အခါများကဲ့သို့ စာြကည့်တိုက်များသို့သွားေရာက် ရှာေဖွ ဖတ်ရှုရန် မလုိ။ ထွက်မလာေသးသည့် စာအုပ်ကိုလည်း ေစာင့်ေနစရာမလို။ အလွန်ပင် အဆင်ေြပလှ သည်။ သို့ေသာ် ြမန်မာဘာသာြဖင့်၎င်း၊ ြမန်မာတိုင်းရင်းသားတို့၏ဘာသာြဖင့်၎င်း လံုေလာက်စွာ မေဖာ်ြပနိုင်ြကေသးပါ။ မေဝးေသာ အနာဂတ် ကာလတွင်သက်ဆိုင်သူများ၊ တာဝန်ရှိသူများက လူထု ပညာေပးေရးကို အေြမာ် အြမင် ရှိရှိပိုမို တက်ြကွစွာ ပါဝင် အားြဖည့် လာနိုင် ြကမည်ဟု ေမှျာ်လင့်ရသည်။

နိုင်ငံ့ အတိုင်းအတာ၊ လူထုအတိုင်းတာ၊ အသင်းအဖွဲ့နှင့် စာသင်ေကျာင်းများအတိုင်းအတာ၊ မိသားစု အတိုင်း အတာြဖင့် ကနဦး ေြခလှမ်းများကို တက်တက်ြကွြကွ စတင် လုပ်ေဆာင် လာနိုင်ြပီ ဆိုလှျင် နိုင်င့ံ အညွန့် အဖူး ကေလး တို့ အတွက် ဝမ်းသာ အားတက်ရပါမည်။

လွင်ေအာင်စိုး