ဆရာြကီး ဦးတင်မုိး နှင့် ကျေနာ် အမှတ်မထင် ၁၉၉၂ - မှာ ေတွ့ဆုံခဲ့ရ၊ ခင်မင်ခဲ့ ရပါတယ်။ ေနရာကား ြမန်မာ့ နိုင်ငံေရး သမားများ အထူး ေြခရှုတ်တဲ့
အင်းစိန် ေထာင်က အေဆာင် အမှတ် (၅)မှာပါ။ ဆရာြကီးက စာေပသမား ဆုိေတာ့ စာဖတ်များခဲ့တဲ့ အတွက် ကျေနာ်တုိ့ လူငယ်အချို့နဲ့ ေန့လည် ထမင်းစားြပီးချိန် ၁၂ နာရီ ကေန ၃ နာရီခွဲခန် ့အထိ (ေထာင်ေရချိုး မချေသးတဲ့ အချိန်) လွတ်လပ်စွာ အတူေနခွင့် စကားေြပာခွင့် ရြကပါတယ်။
ဒီအချိန် ဆရာြကီးက စာ အလွန်ဖတ်ချင်ပံု ရပါတယ်။ ခက်တာက ေထာင်မှာ ဘုရားရှိခုိး အမျိုးမျိုး စာအုပ်ကလွဲရင် အြခားစာအုပ်ေတွ အဲဒီတုန်းက ေထာင်ထဲထားခွင့် မရှိသလုိ၊ အိမ်ကေန ေထာင်ဝင်စာ မှာသွင်းခွင့် လည်း မရှိပါဖူး။ ဒီေတာ့ ဆရာြကီးက လူငယ်ေတွဆီက ဖတ်ခဲ့ မှတ်ခဲ့သမှျေတွကုိ တေယာက် တလှည့်စီ ြပန်ေြပာ ြကရင်း၊ဆရာြကီး ထံမှလည်း အတူ နားေထာင်ြပီးတာနဲ ့ ထင်ြမင်ချက်ေတွ ြပန်လည်ေဝဖန် သုံးသပ် ေဆွးေနွးြကတဲ့ စာေပဝုိင်းေလး အေဆာင်(၅) ရဲ့ အမှတ် ၃ - အခန်းမှာ လုပ်ြဖစ်ခဲ့ြကပါတယ်။ ကျေနာ်တုိ့လို့ ဆုိရာမှာ ဒီအချိန် အများအားြဖင့် မဟာသိပ္ပံ ရူပေဗဒ(ကျမ်းြပု) ေကျာင်းသား ကုိသုတေအာင်၊ မဟာသိပ္ပံ သချင်္ာ (ကျမ်းြပု) ေကျာင်းသား ကုိေကျာ်ကျာ်ဝင်း၊ ေရွှဘုိနယ်မှ ကုိေအာင်မင်း၊ ဒုိက်ဦးမှ ေကျာင်းဆရာ ကုိစုိးလွင်၊ ေြမာက်ပုိင်း ေအဘီအက်စ်ဒီအက်ဖ် မှ ေရာက်လာသူ ေစာသက်ထွန်း (ဒန်သွား) တုိ ့ ြဖစ်ြကပါတယ်။ အြခားသူ များကေတာ့ ရံဖန်ရံခါ မှသာ လာေရာက် နားေထာင် တတ်ြကပါတယ်။
အလှည့်ကျ တရက်ကို တဦးစီ ဖတ်ခဲ့ြပီးသမှျမှ ြပန်ေြပာြကတယ် ဆုိရာမှာ ဝတ္တု၊ ရုပ်ရှင်၊ ဗီွဒီယုိ ဇာတ်လမ်းနဲ့၊ သုတြဖစ်ဖွယ် ဘဝြဖတ်သန်းမှု စုံလင် လှပါတယ်။ ဥပမာ။ ။ ကျေနာ်မှ ဆရာြကီး တက်တုိး၏ “ေသာက ကင်းေဝး ေနနုိင်ေရး”၊ ဒါရိုက်တာ ဦးဝင်းေဖ ရုိက်ကူးသည့် “မဟူရာ”၊ “နှင်းဆီနီ အိပ်မက်”ဇာတ်ကားများ အေြကာင်း၊ ကုိသုတေအာင်မှ `“ပလိပ်”၊ “စည်းအြပင်မှ လူ” စာအုပ်များ အေြကာင်း၊ စသည်ြဖင့် အေြကာင်းအရာ တေန့တမျိုး စုံလင်လှပါတယ်။
တေန့သား မှာေတာ့ ဆရာြကီးဦးတင်မုိး ေြပာရမယ့် အလှည့်ေရာက်လာ ပါတယ်။ သူက ဘာအေြကာင်းများ ေြပာြပေစချင်သလဲ လုိ့ အရင်ေမးပါတယ်။ ဒီေတာ့ ကျေနာ်က “ ဆရာြကီးကုိ လူေတွက ေြပာြကတယ် - ဦးတင်မုိးလဲ တချိန်တုန်းက တက္ကသုိလ် ဝန်ထမ်းဘဝနဲ့ မ.ဆ.လ အကျိုးြပုစာေပေတွ ေရးခဲ့ြပီးမှ၊ အခုချိန်မှာ ေဒါ်စုဘက် ပါသွားတဲ့လူလုိ့ ေြပာ ေြပာေနြကပါတယ်။ ဘယ်လုိလုပ်ြပီး နုိင်ငံေရးထဲ ဝင်လုိ့ အခုလုိ ေထာင်ထဲ ေရာက်ရတယ် ဆုိတာေြပာပါ”လုိ့ ေြပာပါတယ်။ နားေထာင်ေနသူ အားလုံးကလည်း “ဟုတ်ပါတယ်” လို့ ဝုိင်းဝန်း ေထာက်ခံေတာင်းဆုိ အတည်ြပု ြကပါတယ်။
ဦးတင်မုိးက သူ့ဝသီ ဓေလ့အတုိင်း ေဆးလိပ်ကုိ နှစ်ဖွာေလာက် ဖွာလုိက်ြပီးမှ ေအးေဆး တည်ြငိမ်စွာြဖင့် “ကျွန်ေတာ်က ကဗျာဆရာ ဆုိေတာ့ ကဗျာေတွေရး၊ ကဗျာစာအုပ်ေတွ ထုတ်၊ တချို့ မဂ္ဂဇင်းတုိက်ေတွ ပုိ့နဲ့ ဒါပဲ ကုိယ်လုပ်စရာရှိတာ လုပ်ခဲ့တာပါ။ ပုံနှိပ် ေဖာ်ြပခံရတဲ့ ကျုပ် ကဗျာေတွကုိ ေကျာင်းသုံးစာအုပ် ြပုစုေရး ေကာ်မတီက ြပဌာန်းချက်မှာ ထည့်သွင်း ြပဌာန်းသင့်တယ်လုိ့ သူတို့ဟာသူတို့ ယူဆြပီး အသုံးြပုခဲ့ြကတာပါ၊ ကျေနာ်က“မ.ဆ.လ” အတွက် သုံးပါေစေတာ့လုိ့ ရည်ရွယ်ြပီး ေရးခဲ့။ ေပးခဲ့တဲ့ ကဗျာ မရှိခဲ့ပါဘူး။ ြပည်သူေတွ ဖတ်ဖုိ့၊ ခံစားဖုိ့ ရည်ရွယ်ြပီး ေရးခဲ့တာေတွ ချည်းပါ။ အင်း ….. နုိင်ငံေရး ကိစ္စကေတာ့ လူအများ ြမင်ြက ထင်ြကသလုိ တက္ကသုိလ် ဝန်ထမ်းဘဝက အနားခံရြပီး မေကျနပ်လုိ့ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည် အနား ေြပးကပ်တယ် ဆုိရင်ြဖင့် အလွန်ကုိ မှားယွင်းတဲ့ အြမင်ပါ။ ဆိုပါတယ်။
ကျေနာ် ၁၉၇၂-၇၃ ခုနှစ်ေလာက်မှာ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည်ကုိ လူအများ သတိမထားမိခင် ကတည်းက ခင်မင် ခဲ့ြကတာပါ။ ဆိုြပီး ဆရာဦးတင်မုိးက အနားမှာရှိတဲ့ ေထာင်မှာ ရှားရှားပါးပါး ရခဲလှတဲ့ ေရေနွးြကမ်း ပန်းကန်ကုိ ယူေသာက် ြပီးေတာ့မှ - စကားကုိ ဆက်ပါတယ်။ ဒီလိုဗျာ --- “တေန့ ြမန်မာစာဌာနက ဆရာမ တေယာက် ကျေနာ့် အိမ်ေရာက်လာတယ်။ အကူအညီတခု ေတာင်းချင်လုိ့တဲ့။ ကိစ္စက နုိင်ငံြခား တက္ကသုိလ်တခုရဲ့ စာြကည့်တုိက်မှာ ထားသင့်တဲ့ ြမန်မာ့ စာေပေလာက က စာအုပ်မျိုးေတွ လုိက်ဝယ် ေပးရာမှာ ကူညီဖုိ့လုိ့ ေြပာပါတယ်။ အခုလုိ အကူအညီ ေတာင်းရတာ ကလည်း ကျမ က ြမန်မာစာဌာနမှာ လုပ်ေနေပမယ့် ြမန်မာစာကုိ ကျမထက် ပုိြပီးနှံ့စပ်တဲ့ ကဗျာဆရာ၊ တက္ကသုိလ် ေကျာင်းဆရာ တေယာက်ရှိေြကာင်း၊ သူန့ဲ ဆုိရင် စာအုပ်စာေပ ရှာရတာ ပုိြပီး လွယ်ကူနုိင်မှာြဖစ်တဲ့ အေြကာင်း၊ ြကိုြပီး ဆရာ့ အေြကာင်း သူ့ကုိ ရှင်းြပထားြပီး ြဖစ်ေြကာင်း၊ သူ အခုေရာက်လာမယ့် အေြကာင်း ကျေနာ့်ကုိ အဲဒီဆရာမက ရှင်းြပပါတယ်။
စာအုပ် လုိချင်တဲ့ သူ မြကာခင် ြမန်မာြပည် ေရာက်လာပါလိမ့်မယ်။ ဆရာ အေနနဲ ့ ကူညီနုိင်၊ မကူညီနုိင် သိချင်ပါ တယ်တဲ့။ ကျေနာ်ကလည်း ြဖစ်ပါတယ်။ ကူညီပါ့မယ် ဆုိေတာ့၊ သူလာရင် ကျမ လာေခါ်မယ်ေနာ် ဆိုေြပာကာ အဲဒီဆရာမက ေရှ့အပတ်ေလာက် ြဖစ်မယ်လုိ့ ေြပာြပီး ြပန်သွားပါတယ်။ ေနာက်တပတ် ေသာြကာေန့ တရက်မှာ အဲဒီ ဆရာမဆီက ကျေနာ်ေတာ် အလုပ် လုပ်ေနတဲ့ ရုံးခန်းကုိ ဖုန်းဆက်ပါတယ်။ မနက်ဖန် စေနေန့မှာ ကျမနဲ့ ကျမ မိတ်ေဆွ လာပါမယ်။ ြမို့ထဲ စာအုပ်ဝယ်ဖုိ့ စီစဉ်ေပးပါလုိ့ ေြပာပါတယ်။ ေနာက်ေန့မှာပဲ အဲဒီဆရာမနဲ့ အမျိုးသမီး ကားနဲ့ ေရာက်လာပါတယ်။ ဆရာမက သူြမို့ထဲ မလုိက်ပဲ မိတ်ေဆွ အမျိုးသမီးနဲ့ အတူလုိက်ြပီး စာအုပ်ေတွ ေရွးချယ်ဝယ်ယူေပးဖုိ့ ေြပာရင်း ကားဆီေခါ်သွားကာ စာအုပ်လုိချင်တဲ့ မိတ်ေဆွနဲ့ မိတ်ဆက် ေပးပါတယ်။ ကျေနာ် မိတ်ဆက်မိတဲ့ သူကေတာ့ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည်ပါလို့ ဆရာြကီး က ေဆးလိပ်မီးခိုး ြမှင်းကာ မှုတ်ထုတ်လိုက်ရင်း ေြပာြပပါတယ်။
ဆက်ေြပာယင်း ဆရာြကီးက သူထင်ထားတာက နုိင်ငံြခားက လာတဲ့ အမျိုးသမီးဆုိေတာ့ ေဘာင်းဘီရှည်နဲ့ လား?၊ စကတ်ရှည်နဲ ့လား ?၊ ဒီလို ထင်ေနတာ။ တကယ်ေတွ့ေတာ့ သူက ရင်ဖုံးအကင်္ျီနဲ့ ြမန်မာထမီနဲ့။ အခု ခင်ဗျားတုိ့ ြမင်ရတဲ့ အတုိင်းပဲ အဲဒီတုန်းက ဝတ်ထားတာ။ နုိ်င်ငံြခားမှာ သူအေန ြကာေပမယ့် သူ့မှာ ြမန်မာမှု အြပည့် ရှိေနတာ စေတွ့ရတယ်။ ကျေနာ် ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည်နဲ့ အတူ ြမို့ထဲကုိ ေလးဘီး ကားေလးတစီးနဲ့ စာအုပ်တုိက်ေတွ ဝင်ြကတယ်။ ကားေပါ်မှာ ကျွန်ေတာ်ေြပာြပတဲ့ စာအုပ်အမည်ေတွ သူလုိက်မှတ်ြပီး ရှာြကတယ်။ ြပီးေတာ့ လသာလမ်း ဖက်က ေြကးအုိးဆုိင်မှာ ေန့လည်စာ ေြကးအုိး ေသာက်ြကတယ်။ စာအုပ်ေတွ ရှာရင်းနဲ့ ေမာြပီဆုိရင် ၃၆ လမ်းထဲမှာ အေအး ေသာက်ြကတယ်။ အဲဒီတုန်းက ကျေနာ့်ကုိလည်း ဦးတင်မုိးလုိ့ လူေတွ သတိမထားမိတဲ့ အချိန်၊ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည် ကုိလည်း လူေတွက အမှတ်ထင်ထင် မရှိြကေသးတဲ့ အချိန်ေပ့ါ။ သိပ် လွတ်လပ်တာပဲလို့ ဆရာြကီးက အတိတ်ကို တခုတ်တရနဲ့ ဆိုြပန်တယ်။
ေနာင်နှစ်ေတွ သူ ြမန်မာနိုင်ငံ လာေတာ့မယ်ဆုိရင် ြကိုြပီး စာေရးတယ်။ ြပီးေတာ့ ကျေနာ့်ဆီ သူ လာတယ်။ အခု သူေနတဲ့ တက္ကသုိလ် ရိပ်သာလမ်း အိမ်ကုိလည်း တခါတရံ ကျေနာ် လုိက်လည်တယ်။ ထူးြခားတာ ကေတာ့ အေမြကည် (ေဒါ်ခင်ြကည်) ပဲ။ ကျေနာ် က“အေမြကည်- တုိင်းြပည်မှာ ြဖစ်ေနတာ ဗုိလ်ချုပ် ကေတာ်တဦး အေနနဲ့ ဘာမှ မလုပ်ေတာ့ဘူးလား၊ ကုန်ေဈးနှုန်းေတွ ြကီးြပီး ြပည်သူေတွ ဒုက္ခ ေရာက်ေနချိန်မှာ တခုခု လုပ်သင့်တယ်။ ဟုိလူြကီးေတွ အရမ်း ချမ်းသာေနြကြပီ။ အေမြကည်နဲ့ ြပည်သူေတွသာ သာမန် ြဖစ်ေနြကတာ”လုိ့ ေြပာေတာ့ အေမြကည် က ေအာ်- သူတုိ့ အဲသေလာက်ြကီးကုိ ဆုိးမှာ မထင်ပါဘူးလုိ့ ေအးေဆးတည်ြငိမ်စွာ ြပန်ေြပာေတာ့ အနားမှာ ဒူးတုပ် ထုိင်ေနတဲ့ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည် ေရာ ကျေနာ်ေရာ မချိတင်ကဲ ရယ်ြဖစ်ခဲ့ြကေသးတယ်လို့ ဆိုတယ်။
ကျေနာ််ြပန်ေတာ့ အေမြကည်က သူစုိက်ထားတဲ့ ဗူးပင်က ဗူးသီးေတွ ေပးလုိက်လုိ့ အြပန်မှာ ေလးဘီးငှားြပီး ြပန်ခဲ့ရတယ်။ တခါတရံ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည် ြပန်သွားလုိ့ အိမ်မှာ မရှိတဲ့ တချို့ ရက်ေတွမှာ အေမြကည်ဆီ အလည် သွားြဖစ်ပါတယ်။ ကျေနာ် မလာတာြကာရင်လဲ အေမြကည်ဆီက ဗူးသီးလူြကုံ ကားြကုံနဲ့ ေရာက်လာ တတ်ြပီး အားရင် အလည်လာဖုိ့ အမှာစကား ပါလာတတ်ပါတယ်။ ၁၉၇၃ ေနာက်ပုိင်းမှာေတာ့ ေဒါ်ေအာင်ဆန်း စုြကည် ြမန်မာြပည် လာတုိင်း သူ့အိမ် ကျေနာ် သွားလည်ြဖစ်တာများ ပါတယ်။ သူကလည်း သူဝယ်သင့်တယ် ထင်တဲ့ စာအုပ်ေတွ ကျေနာ့်ကုိ ေြပာြပ၊ ကျေနာ်ကလည်း ကျေနာ် ဖတ်မှတ်ထားတဲ့ စာအုပ်ေတွထဲက နုိင်ငံြခား စာြကည့်တုိက်မှာ ထားသင့်တဲ့ စာအုပ်ေတွ လုိက်ဝယ်ေပးနဲ့ အြကိမ်များစွာ ဆုံခဲ့ အတူ သွားခဲ့ြကတာပါ။ သူလာတုိင်း ြမို့ထဲက အေအးဆုိင်မှာ၊ လဘက်ရည်ဆုိင် ေတွမှာ၊ ေြကးအုိးဆုိင်မှာ ထုိင်ြပီး လွတ်လွတ်လပ်လပ် စကားေြပာရတာ မေမ့နုိင် စရာေတွေပါ့။
ေနာင်နှစ်ေတွ သူ ြမန်မာြပည် ြပန်လာေတာ့ သူ့ သားေလးေတွ ြမန်မာစာ သင်ေပးချင်လုိ့ အလွယ်ဆုံးနဲ့ စံနစ်အကျဆုံး ြမန်မာစာအုပ်ေတွ လုိချင်တယ် ဆုိလုိ့ ကေလးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စာအုပ်ေတွလဲ ဝယ်ေပး ရေသးတယ်။ သူ နှစ်စဉ် ြမန်မာ ြပည်ကုိ ြပန်လာေနြကပါ။ လူေတွက အဲဒီတုန်းက ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည်ကုိ သတိမထားမိ ခဲ့ြကတဲ့ အချိန်ဆုိေတာ့ အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ ြဖစ်ခဲ့ြကတာပါ။ ေနာက်ေတာ့ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည် က ရှစ်ေလးလုံး အေရးေတာ်ပုံြကီး အြပီး နုိင်ငံေရး ေလာကထဲ ေရာက်သွားေတာ့ ကျေနာ့်ကုိ သူနဲ့ နုိင်ငံေရး လုပ်ဖုိ့့ ေြပာပါတယ်။ ကျွန်ေတာ်က “တတ်-သိ ပညာရှင်များ” အဖွဲ့မှာ ပါ ပါတယ်။ ေနာက် အဖွဲ့ ၃ဖွဲ့ ေပါင်းြပီး “အင်န်အယ်လ်ဒီ” ဖွဲ့ေတာ့ ကျေနာ် မပါေတာ့ဘူး။ မှတ်မှတ်ရရ ေြပာရရင် ၁၉၉၀ ေရွးေကာက်ပွဲ အတွက် ေဆာင်ပုဒ်ေတွ ေရးြကေတာ့ ဆရာမင်းသုဝဏ် က “ ငုနဲ့ ပိေတာက် ေနွမှာလှိုင်သည်၊ စုနဲ့ ခေမာက် ေမ-မှာ နုိင်မည်” ဆုိတာ ေရးတယ်။ ကျေနာ် က “ခေမာက်ေဘးမှာ ြကက်ေြခခတ် ြပည်သူ့့ ေအာင်ပွဲမှတ်” ဆုိတာ ေရးခဲ့ တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
အင်း- အခုေတာ့ ေဒါ်ေအာင်ဆန်းစုြကည်နဲ့ ကျေနာ် ၁၉၈၈ မတုိင်မီက အချိန်ေတွမျိုး ြပန်မရနုိင်ေတာ့ဘူး ထင်ပါတယ်။ သူ့ကုိ ေတွ့ခွင့်ရဖုိ့ မလွယ်ေတာ့ဘူး ထင်တယ်။ ြဖစ်နုိင်မယ် ဆုိရင်ေတာ့ သူနဲ့ ကျေနာ် ၁၉၇၂-၇၃ ကာလမှာ စေတွ့ြကတုန်း ကလုိ ရန်ကုန်ြမို့ထဲက စာအုပ်တုိက်ေတွမှာ အတူ စာအုပ် ေလှျာက်ဝယ်ြကရင်း၊ စာေြကာင်း ေပေြကာင်းေတွ အေထွေထွ ဗဟုသုတေတွ ေြပာရင်း စာအုပ်တုိက်ေတွနားက လဘက်ရည်ဆုိင်မှာ၊ ၃၆ လမ်းက အေအးဆုိင်မှာ ထုိင်ြပီး လွတ်လွတ်လပ်လပ် ရယ်ရယ်ေမာေမာ စကားေြပာခွင့် ရချင်တယ်။ အဲလုိ အချိန်မျိုးေတွ ြပန်တမ်းတမိ လုိချင်မိတယ်” လုိ့ ဦးတင်မုိးက ေြပာြပပါတယ်။
စာြကွင်း---
ယခုေတာ့ ဦးတင်မုိး ကွယ်လွန်သည်မှာ ၂၂၊ ၁၊ ၂၀၁၀ ဆုိရင် ၃ နှစ် ြပည့်ပါြပီ။ ကျေနာ်နှင့် သူ ဘန်ေကာက်မှာ ၂၀၀၃ ဇန်နဝါရီလက ြပန်ဆုံစဉ် ရာမင်ြတာလမ်းရှိ လတ်ပလတ်ေခါင် ေဈးထဲက လဘက်ရည်ဆုိင်မှာ အတူ ထုိင်းရင်း သူ ေတာင့်တခဲ့ေသာ ေန့ရက်များ အေြကာင်းကုိ မှတ်မှတ်ရရ ြပန်ေြပာင်း ေမးြကည့်ေတာ့ ေမှျာ်လင့်ရတာ အရသာ တခုေပါ့ဟု သူ့မျက်နှာြပုံးြပံုး ြကီးနဲ့ အတိတ်ကို တရှုိက်မက်မက် ြပန်ေြပာပါခဲ့ ပါေသးတယ်။
သန်းတုိးရှိန်
